Basınç, kuvvetin yüzeye etkisini, durgun sıvılardaki basıncı ve açık hava basıncını kapsar.
Öğrencinin katılarda kuvvet ile temas alanını birlikte değerlendirebilmesi, sıvı basıncını etkileyen değişkenleri ayırt edebilmesi ve barometredeki değişimleri açık hava basıncıyla ilişkilendirebilmesi beklenir. TYT Fizik sorularında günlük yaşam gözlemleri üzerinden yorum yapma, verilen yargıları değerlendirme ve koşullar değiştiğinde sonucu karşılaştırma öne çıkar.
Seçenekler doğru yargıların farklı birleşimlerini veya bir büyüklüğün değişimine ilişkin ifadeleri içerebilir. Kuvvet ile basıncı aynı sanmak, temas alanının etkisini gözden kaçırmak ve sıvının derinliği yerine kabın biçimine odaklanmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Cıvalı bir barometre deniz seviyesinden yüksek bir dağa çıkarılıyor. Cıvanın özkütlesi ve yer çekimi ivmesi değişmiyor.
Barometredeki cıva sütununun yüksekliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Azalır
Kısaca — Barometredeki cıva sütununun yüksekliği azalır.
Barometrede açık hava basıncı Patm=ρgh bağıntısıyla cıva sütunu tarafından dengelenir. Dağa çıkıldıkça üzerimizdeki hava tabakası azaldığı için açık hava basıncı düşer. Cıvanın özkütlesi ve yer çekimi ivmesi değişmediğine göre daha küçük basıncı dengelemek için h yüksekliği küçülmelidir.
2. soruKolay
Durgun bir sıvıda bir noktadaki sıvı basıncı için;
I. Noktanın serbest yüzeye olan derinliğine bağlıdır.
II. Sıvının özkütlesine bağlıdır.
III. Kabın taban alanına bağlı değildir.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I, II ve III
Kısaca — Durgun sıvı basıncıyla ilgili üç yargı da doğrudur.
Bir noktadaki sıvı basıncı P=ρgh bağıntısıyla bulunur. Buna göre basınç, noktanın serbest yüzeye olan derinliği h ile sıvının özkütlesi ρ arttıkça artar. Bağıntıda kabın taban alanı bulunmadığından aynı derinlikteki basınç kabın taban alanına bağlı değildir.
3. soruKolay
Bir öğrenci, günlük yaşamdan aşağıdaki durumları gözlemlemektedir:
I. Keskin bir bıçağın, küt bir bıçağa göre domatesi daha kolay kesmesi II. Sırt çantasının geniş askılarının omuza daha az batması III. Yüklü bir kamyonun, boş bir kamyona göre yol zeminine daha çok zarar vermesi
Buna göre bu gözlemlerden hangileri, yalnızca temas yüzey alanının basınç üzerindeki etkisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Keskin bıçak temas alanını azaltarak basıncı artırır, geniş askılar temas alanını artırarak basıncı azaltır; her ikisi yüzey alanı etkisine örnektir. Yüklü kamyon ise kuvvet (ağırlık) artışıyla basıncı artırdığından alan etkisiyle değil, kuvvet etkisiyle açıklanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.