Aile Planlaması ve Kontrasepsiyon, gebeliği önleyici yöntemlerin etki mekanizmalarını, kullanım özelliklerini ve kişiye uygun yöntem seçimini kapsar.
Öğrencinin hormonal yöntemleri, bariyer yöntemlerini ve rahim içi araçları ayırt edebilmesi; klinik öyküde yöntemin kullanımına engel oluşturan durumları değerlendirebilmesi beklenir. TUS — Klinik Tıp Bilimleri kapsamında sorular, yöntem ile mekanizmayı eşleştirme veya kısa bir klinik durumda kesin kontrendikasyonu belirleme biçiminde gelebilir.
Seçeneklerde farklı yöntemlere ait mekanizmalar ya da uygunluğu etkileyen klinik durumlar birlikte sunulabilir. Özellikle levonorgestrel salgılayan rahim içi sistemin özelliklerini diğer araçlarla karıştırmak ve kesin kontrendikasyon ile dikkat gerektiren durumları aynı değerlendirmek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki kontraseptif yöntem – etki mekanizması eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — Kombine oral kontraseptif – Ovulasyon inhibisyonu
Kısaca — Gonadotropin tepe yanıtı oluşmadığı için kombine oral kontraseptif kullananlarda dominant folikül ovule olmaz.
Sürekli östrojen ve progestin düzeyleri hipotalamus-hipofiz ekseninde negatif geri bildirim oluşturur. FSH baskısı folikül gelişimini sınırlar, LH tepe yanıtının engellenmesi ise ovulasyonu önler.
Neden diğerleri değil
Bakırlı rahim içi araç – Servikal mukusu koyulaştırma — Bakır sperm işlevini ve fertilizasyonu bozar; servikal mukusu koyulaştırma progestin etkisidir.
Kondom – Spermleri kimyasal olarak etkisizleştirme — Kondom spermin genital kanala geçişini mekanik olarak engeller; kimyasal etkisizleştirme spermisidlerin mekanizmasıdır.
Kombine oral kontraseptif – Endometriumda lokal steril inflamasyon oluşturma — KOK sistemik hormonal geri bildirimle ovulasyonu inhibe eder; lokal steril inflamasyon bakırlı rahim içi araca aittir.
Tüp ligasyonu – Gonadotropin salınımını baskılama — Gametlerin tüpte karşılaşmasını cerrahi olarak engeller; gonadotropin salınımı ve ovulasyon devam eder.
Aklında kalsın
Progestin implantları ovulasyon baskısına ek olarak servikal mukusu koyulaştırır ve endometrial atrofi oluşturur.
2. soruKolay
Levonorgestrel salgılayan rahim içi sistem uygulanması planlanıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu sistem için kesin kontrendikasyon oluşturur?
Cevabı göster
Cevap: A — Remisyona girmemiş meme kanseri
Kısaca — Aktif meme kanserinde progestin uyarısı tümör büyümesini destekleyebileceğinden levonorgestrelli sistem kullanılmaz.
Levonorgestrel büyük ölçüde uterusta etki gösterse de dolaşımda ölçülebilen progestin maruziyeti oluşturur. Hormon duyarlı olabilen aktif meme kanserinde olası proliferatif uyarı kabul edilemez risk taşıdığından hastalık remisyona girmeden yöntem yerleştirilmez.
Neden diğerleri değil
Emzirme — Levonorgestrel süt üretimini klinik olarak baskılamaz; uygun postpartum zamanda emzirenlerde kullanılabilir.
Geçirilmiş ektopik gebelik öyküsü — Eski ektopik gebelik RİA yerleştirilmesini engellemez; yöntem toplam ektopik gebelik riskini azaltır.
İyi kontrollü esansiyel hipertansiyon — Lokal progestin sistemi östrojen içermez ve kontrollü hipertansiyonda kesin kontrendikasyon değildir.
Nulliparite — Doğum yapmamış olmak tek başına RİA kullanımına engel değildir; kavite uygunluğu değerlendirilir.
Aklında kalsın
Aktif meme kanserinde uzun etkili kontrasepsiyon gerekiyorsa hormon içermeyen bakırlı RİA, bakıra özgü bir engel bulunmadığında tercih edilebilir.
3. soruOrta
Fetal dönemde testisleri normal farklılaşan 46,XY bir bireyde yalnızca anti-Müllerian hormon sentezinin bozulması; testosteron sentezi, dihidrotestosteron oluşumu ve androjen reseptör işlevlerinin korunması durumunda aşağıdaki anatomik bulgulardan hangisi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: D — Uterusun gelişmesi ve dış genital organların erkek yönünde farklılaşması
Kısaca — Anti-Müllerian hormon yokluğunda uterus korunur; androjen etkisi sürdüğü için dış genital organlar erkek yönünde farklılaşır.
Sertoli hücrelerinden salgılanan anti-Müllerian hormon, Müller kanallarının gerilemesini sağlar; bu sinyalin yokluğunda uterus ve tüpler gelişebilir. Leydig hücrelerinden üretilen testosteron Wolff kanallarının epididim, vas deferens ve seminal veziküllere farklılaşmasını sürdürür. Dihidrotestosteronun androjen reseptörünü uyarması ise penis, skrotum ve prostat gelişimini sağlar; bu yollar Müller kanallarının gerilemesinden bağımsızdır.
Tanıya götüren bulgular
Fetal testislerin normal farklılaşması → sorun gonadın oluşumundan sonraki hormonal sinyal basamağındadır.
Yalnız anti-Müllerian hormon sentezinin bozulması → Müller kanallarının gerilemesini engeller.
Dihidrotestosteron oluşumu ve androjen reseptör işlevlerinin korunması → erkek dış genital farklılaşmasını mümkün kılar.
Neden diğerleri değil
Uterusun gelişmemesi ve dış genital organların erkek yönünde farklılaşması — Normal erkek gelişimidir; Müller kanalları için hormon etkisi gerekir.
Uterusun gelişmesi ve dış genital organların dişi yönünde farklılaşması — Müller yapıları korunur; dişi dış görünüm ek androjen etkisizliği gerektirir.
Uterusun gelişmemesi ve dış genital organların dişi yönünde farklılaşması — Tam androjen duyarsızlığında görülebilir; anti-Müllerian etki korunmuştur.
Uterusun gelişmesi ve Wolff kanalı türevlerinin gerilemesi — Wolff gerilemesi testosteron etkisi yetersizliğini gerektirir.
Aklında kalsın
Persistan Müller kanalı sendromu, erkek dış genital görünümüne rağmen inmemiş testis veya inguinal herni araştırılırken saptanabilir; hormon reseptörü kusuru da aynı tabloyu oluşturabilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.