Kimyanın Temel Kanunları — TYT konu anlatımı ve örnek sorular

Kimyanın Temel Kanunları, kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar kanunları üzerinden elementlerin bileşik oluştururken uyduğu kütle ilişkilerini kapsar.

Öğrencinin bileşikteki elementlerin kütle oranını kullanabilmesi, karışımdaki tepkimeye girmeyen maddeyi ayırt edebilmesi ve kapalı kaptaki tepkimelerde toplam kütleyi takip edebilmesi gerekir. TYT kimya sorularında bu konu, verilen kütlelerden bilinmeyeni hesaplama veya bir bulgunun hangi kanunu desteklediğini belirleme biçiminde sorulabilir.

Karışımın tamamını saf bileşik kabul etmek, harcanan maddeyle başlangıçtaki maddeyi karıştırmak ve katlı oranları uygun olmayan bileşiklere uygulamak sık yapılan hatalardır. Seçenekler hesaplanan kütle değerlerinden ya da kanunlarla ilgili bulgulardan oluşabilir.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

X ve Y elementlerinden oluşan saf K bileşiğinde X’in kütlesinin Y’nin kütlesine oranı $3/5$ ’tir. K bileşiği ve 4 g inert katıdan oluşan bir karışımın toplam kütlesi 32 g’dır.

Buna göre, karışımda bulunan K bileşiğindeki X’in kütlesi kaç gramdır?

Cevabı göster

Cevap: C — 10,5

Kısaca — Karışımdaki K bileşiği $10{,}5\ \mathrm{g}$ X içerir.

Önce inert katıyı çıkararak K’nin kütlesini $32-4=28\ \mathrm{g}$ bulursun. X ve Y’nin kütle oranı $3:5$ olduğundan toplam sekiz payın üçü X’e aittir; dolayısıyla $28\cdot\dfrac{3}{8}=10{,}5\ \mathrm{g}$ X bulunur.

2. soruKolay

Kapalı bir kapta 8 g $\mathrm{CH_4}$ gazı, yeterli $\mathrm{O_2}$ ile tamamen yakılıyor. Tepkimede 32 g $\mathrm{O_2}$ harcandığı ölçülüyor.

Buna göre oluşan ürünlerin toplam kütlesi kaç gramdır?

Cevabı göster

Cevap: D — 40

Kısaca — Kapalı kapta kütle korunur; ürünlerin toplamı tepkenlerin toplamına eşittir: $8+32=40$ g.

Yanma denklemini yazmana gerek yok: kapalı sistemde atomlar kaybolmaz, oluşan gazlar da kapta kalır. Bu yüzden ürünlerin toplam kütlesi $8+32=40$ gramdır. Yalnızca $\mathrm{CO_2}$ ’yi hesaplamak veya oksijeni “harcandı” diye düşmek 32 ya da 24 gibi sonuçlara götürür; soru tek ürünü değil toplamı ister.

3. soruKolay

Aşağıdaki bulgulardan hangisi katlı oranlar kanununu doğrudan destekler?

Kapalı bir kapta yanan mumun toplam kütlesinin değişmemesi✗ Bu değilSuyun her örneğinde hidrojen ile oksijenin kütlece

1:8

oranında bulunması✗ Bu değilAynı miktar karbonla birleşen oksijen kütlelerinin

\mathrm{CO}

\mathrm{CO_2}

için

1:2

oranında olması✓ DoğruBir bileşikteki element yüzdelerinin bileşiğin kaynağına göre değişmesi✗ Bu değilTepkimede harcanan tepkenlerin hacimlerinin basit tam sayılarla oranlanması✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Aynı miktar karbonla birleşen oksijen kütlelerinin $\mathrm{CO}$ ve $\mathrm{CO_2}$ için $1:2$ oranında olması

Kısaca — Aynı miktar karbonla birleşen oksijenin $\mathrm{CO}$ ve $\mathrm{CO_2}$ ’de $1:2$ olması katlı oranlar kanununu doğrudan gösterir.

Katlı oranlar, iki element birden fazla bileşik yaparken birinin sabit kütlesine karşılık diğerinin kütlelerinin küçük tam sayılarla oranlanmasıdır. Mumun kütlesinin değişmemesi kütlenin korunumu, sudaki $1:8$ oranı sabit oranlardır. Kaynağa göre yüzde değişmesi kanuna aykırıdır; tepken hacimlerinin tam sayılı oranı ise gazlarda hacim ilişkisidir.

Kimyanın Temel Kanunları — TYT soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TYT konuları

Fen Bilimleri - Kimya