Kimya Her Yerde, günlük yaşamda kullanılan ilaçların, kozmetik ürünlerin ve polimerlerin özelliklerini, kullanım amaçlarını ve insan sağlığıyla ilişkilerini kapsar.
Öğrencinin bir ürünün içeriğindeki kimyasalın işlevini açıklayabilmesi, ilaç formunu uygulama biçimiyle ilişkilendirebilmesi ve malzemeleri belirgin özelliklerinden tanıyabilmesi beklenir. TYT sorularında günlük yaşamdan bir durum verilerek uygun ürün veya malzeme seçtirilebilir; kimyasalların işlevleri ve olası etkileri hakkındaki önermeler değerlendirilebilir.
Seçeneklerde farklı ilaç formları, polimer adları ya da önermelerin çeşitli birleşimleri bulunabilir. Kullanım alanlarını karıştırmak, kimyasalın yararlı işleviyle olası zararını birbirine karıştırmak ve sorudaki ayırt edici özelliği gözden kaçırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir hastanın cildinde oluşan iltihaplı bir yaranın tedavisinde, ilacın doğrudan yara bölgesine uygulanması gerekmektedir.
Bu hasta için aşağıdaki ilaç formlarından hangisinin kullanılması en uygundur?
Cevabı göster
Cevap: C — Merhem
Kısaca — Ciltteki iltihaplı yaraya doğrudan sürülecek form merhemdir.
Merhem lokal etki için tasarlanır: etken madde yara yüzeyinde kalır. İğne kulağa ciddi yara diye gelebilir ama o sistemik enjeksiyondur, yaranın üzerine sürülmez; hap, şurup ve pastil de ağız yolundan gider, cilde uygulanmaz.
2. soruKolay
Kozmetik ürünlerde kullanılan bazı kimyasallar ve bunlarla ilgili bilgiler şöyledir:
I. Saç boyalarındaki amonyak, saçın kütiküla tabakasını açarak boyanın nüfuz etmesini sağlar; ancak solunum yollarını tahriş edebilir. II. Parfümlerdeki ftalatlar, kokunun kalıcılığını artırır; ancak endokrin bozucu etki gösterebilir. III. Kalıcı dövme boyalarındaki kadmiyum, sarı-kırmızı tonlarda renk pigmenti olarak kullanılır; ancak böbrek hasarına yol açabilir.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — Üç ifade de hem kimyasalın işlevini hem de riskini doğru verdiği için hepsi doğrudur.
Saç boyasındaki amonyak kütiküla tabakasını açar; aynı gaz solunum yollarını tahriş eder, bu çift tutar. Parfümdeki ftalatlar kokuyu sabitleyerek kalıcılığı artırır ama hormon sistemini bozabilir. Kadmiyum sarı-kırmızı dövme pigmentidir ve böbrek hasarıyla ilişkilidir. Bir ifadeyi elemek için işlev ya da zarar tarafında bir hata arıyorsan, burada öyle bir açık yok.
3. soruKolay
Hafif ve dayanıklı yapısı nedeniyle kurşun geçirmez yelek, kask gibi koruyucu malzemelerin üretiminde kullanılan polimer, çelik telden bile daha sağlam liflere sahiptir.
Bu özelliklere sahip polimer aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Kevlar
Kısaca — Hafifliği ve çok yüksek çekme dayanımıyla tanımlanan polimer Kevlar’dır.
Kevlar lifleri, darbe ve delinmeye karşı direnç gerektiği için kurşun geçirmez yelek ve kasklarda kullanılır. PVC daha çok boru ve profillerde, PE ambalajlarda, PS köpük ve ambalaj ürünlerinde, PET ise şişe ve polyester elyaf üretiminde karşımıza çıkar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.