Çember ve Daire konusu, merkez, yarıçap ve çap ilişkileriyle çemberin çevresini ve dairenin alanını anlamayı, bu bilgileri geometrik şekillere ve günlük yaşam durumlarına uygulamayı kapsar.
Öğrencinin uygun bağıntıyı seçebilmesi, verilen uzunlukları aynı birime çevirebilmesi ve işlem sonucunu sorunun bağlamında yorumlayabilmesi beklenir. TYT’de bu konu, kaymadan ilerleyen bir tekerleğin aldığı yol ile dönüş sayısını ilişkilendiren problemlerle sorulabilir.
Bu tür sorularda çevre ile alanı karıştırmak, yarıçap yerine çapı kullanmak veya birim dönüşümünü atlamak sık yapılan hatalardır. Sayısal seçenekler arasından seçim yaparken verilen pi değeri ve istenen büyüklük dikkatle izlenmelidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir çemberin çevresi C\c=2πr formülü ile hesaplanır. Yarıçapı 21 cm olan bir bisiklet tekerleği, düz bir yolda kaymadan yuvarlanarak 118,8 metre ilerlemektedir. (π=722 alınız.) Buna göre, tekerlek bu yolu kaç tam tur atarak tamamlar?
Cevabı göster
Cevap: C — 90
Ç = 2 × (22/7) × 0,21 = 1,32 m’dir. 118,8 ÷ 1,32 = 90 tur eder.
2. soruKolay
Yarıçapı 35 cm olan bir bisiklet tekerleği, kaymadan dönerek doğrusal bir yolda 220 metre ilerliyor.
π=722 alındığına göre, bu tekerlek yol boyunca kaç tam tur atmıştır?
Cevabı göster
Cevap: B — 100
Tekerleğin çevresi 2πr=2⋅722⋅35=220 cm’dir. Yol 22000 cm olduğundan tur sayısı 22000÷220=100 olur.
3. soruZor
Bir parkta üç yürüyüş yolunun sınırladığı ABC üçgeninde A köşesinden BC yoluna indirilen dikmenin ayağı D’dir. D noktası B ile C arasında; ∣BD∣=9 metre ve ∣DC∣=16 metredir.
Park görevlisi, AB ve AC yollarının toplam uzunluğunu 35 metre olarak ölçüyor. Yapılacak dairesel bir düzenleme için üçgenin çevrel çember yarıçapı kullanılacaktır.
Buna göre, bu yarıçap kaç metredir?
Cevabı göster
Cevap: E — 225
Kısaca —ABC üçgeni hipotenüsü 25 metre olan bir dik üçgen olduğundan çevrel çember yarıçapı 225 metredir.
Yükseklik ∣AD∣=h için Pisagor bağıntılarından ∣AB∣=h2+81 ve ∣AC∣=h2+256 yazabilirsin; toplamları 35 olan bu uzunluklar h=12 metre için 15 ve 20 değerlerini verir. Kenarları 15,20,25 metre olan bu üçgende 152+202=252 eşitliği sağlandığı için A açısı 90∘ dir. Bir dik üçgende hipotenüs çevrel çemberin çapı olduğundan aradığın yarıçap hipotenüsün yarısına, yani 225 metreye eşittir. Yüksekliğin kendisi olan 12 değerine hemen aldanmamaya dikkat etmelisin.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.