Eklemin biçimi, izin verdiği hareketi belirler: menteşe tipi bir eklem yalnızca bükülüp açılabilir, top-çukur tipi bir eklem ise her yöne hareket eder.
Genel Anatomi, Kemikler ve Eklemler başlığı bu mantığın yanı sıra anatomik düzlem ve eksen terminolojisini, uzun kemiklerin bölümlerini ve eklem sınıflamasını kapsar. Sorularda çoğu zaman bir eklem tipi ya da hareket tarif edilir, seçeneklerde ise Latince adlarıyla eklemler, eksenler veya kemik bölgeleri sıralanır.
Frontal düzlemdeki abdüksiyonun sagittal eksen çevresinde gerçekleştiğini bilmek gibi temel bağlantılar, kısa ama ayırt edici sorulara dönüşür. Kemik gelişimi ve büyüme plağının konumu da bu başlıkta yer alır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Kalça ekleminde uyluğun öne doğru bükülmesi (fleksiyon) sagittal düzlemde gerçekleşiyor.
Bu fleksiyon aşağıdaki eksenlerden hangisi etrafında yapılır?
Cevabı göster
Cevap: B — Transvers eksen
Kısaca — Fleksiyon sagittal düzlemde yapıldığından, ona dik sağ-sol doğrultulu transvers eksen çevresinde gerçekleşir.
Bir hareket ekseni, hareket düzleminin içinden geçen doğrultu değil, o düzleme dik olan doğrudur. Sagittal düzlemin normali sağdan sola uzandığı için bu düzlemdeki fleksiyon ve ekstansiyon transvers eksen çevresinde oluşur.
Sagittal düzlemin normalinin sağ-sol doğrultuda olması → transvers ekseni işaret eder.
Neden diğerleri değil
Sagittal eksen — Önden arkaya uzanır ve frontal düzleme diktir; bu eksende temel hareket abdüksiyon-adduksiyondur.
Longitudinal eksen — Baş-ayak doğrultusunda uzanır ve transvers düzleme diktir; aksiyel rotasyonla ilişkilidir.
Frontal düzlemde transvers eksenle 45° açı yapan oblik eksen — Saf sagittal fleksiyonun sağ-sol doğrultulu transvers ekseniyle örtüşmez.
Transvers düzlemde sagittal eksenle 45° açı yapan oblik eksen — Saf sagittal fleksiyonun sağ-sol doğrultulu transvers ekseniyle örtüşmez.
Aklında kalsın
Abdüksiyon-adduksiyon frontal düzlemde anteroposterior eksen, rotasyon ise transvers düzlemde vertikal eksen çevresinde yapılır.
2. soruKolay
Uzun kemiklerde kemiğin cismi ile eklem yapan uç kısmı arasında, çocukluk döneminde epifiz plağının bulunduğu bir geçiş bölgesi saptanıyor.
Bu geçiş bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Metafiz
Kısaca — Diyafiz ile epifiz arasındaki, büyüme plağına komşu geçiş bölgesi metafizdir; boyca büyüme burada endokondral ossifikasyonla sürer.
Büyüme plağındaki kondrosit çoğalması yeni kıkırdak sütunları oluştururken, plağın metafiz tarafında bu kıkırdak kemikle değiştirilir. Süregelen yapım ve ossifikasyon epifizi diyafizden uzaklaştırarak kemiğin longitudinal büyümesini sağlar.
Tanıya götüren bulgular
Kemiğin cismi ile eklem yapan ucu arasındaki geçiş bölgesi → diyafiz ve epifiz arasındaki metafizi seçtirir.
Çocuklukta epifiz plağının bulunması → longitudinal büyümenin gerçekleştiği büyüyen kemik ucunu gösterir.
Neden diğerleri değil
Diyafiz — Uzun kemiğin kalın korteksle çevrili gövdesidir; epifiz plağına komşu genişlemiş geçiş bölgesi değildir.
Epifiz — Kemiğin sekonder ossifikasyon merkezini ve eklem yüzünü taşıyan uç kısmıdır; plağın karşı tarafında kalır.
Apofiz — Tendon veya ligament çekişine bağlı gelişen, eklem yüzüne katılmayan kemik çıkıntısıdır.
Endosteum — Medüller boşluk ile trabeküllerin yüzünü döşeyen osteojenik zardır; kemiğin anatomik bir bölümü değildir.
Aklında kalsın
Çocuklarda metafiz kapillerlerinin saç tokası biçimli seyri ve yavaş akımı, hematojen osteomyelitin bu bölgeye yerleşmesini kolaylaştırır.
3. soruKolay
Aşağıdaki eklemlerden hangisi tek eksenli olup yalnızca rotasyon hareketine izin veren articulatio trochoidea (pivot tipi) bir eklemdir?
Cevabı göster
Cevap: C — Articulatio radioulnaris proximalis
Kısaca — Articulatio radioulnaris proximalis, silindirik eklem yüzüyle vertikal eksende sadece rotasyon yaptıran trokoid eklemdir.
Articulatio trochoidea (pivot tipi eklem), silindir şeklinde bir kemik çıkıntısının bir halka veya çentik içinde döndüğü tek eksenli (monoaksiyel) sinovyal eklem tipidir. Bu eklemler yalnızca longitudinal (vertikal) eksen etrafında rotasyon hareketine izin verir.
Neden diğerleri değil
Articulatio humeri — Üç eksenli (poliaksiyel) sferoid (articulatio spheroidea) tipte bir eklemdir.
Articulatio humeroulnaris — Transvers eksende fleksiyon-ekstansiyon yaptıran tek eksenli ginglymus tipi eklemdir.
Articulatio radiocarpalis — İki eksenli (biaksiyel) elipsoid (articulatio ellipsoidea) tipte bir eklemdir.
Articulatio carpometacarpalis pollicis — İki eksenli eyer tipi (articulatio sellaris) bir eklemdir.
Aklında kalsın
Trokoid (pivot) eklemlerin prototipleri articulatio radioulnaris proximalis/distalis ile articulatio atlantoaxialis mediana’dır; yalnızca rotasyon yaptırırlar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.