LGS İnkılap denemesi

Kısaca — “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” sözü, yönetme yetkisinin millete ait olduğunu söyleyen cumhuriyetçiliği karşılar.

Soru senden yetkinin kime ait olduğuna bakmanı istiyor: güç bir kişiye veya zümreye değil millete aittir, yöneticiler de seçimle belirlenir. Milliyetçilik “millet” sözcüğü yüzünden yakın durur; oysa milliyetçilik aidiyeti ve milli kültürü, cumhuriyetçilik ise egemenliğin kaynağını düzenler. Devletçilik ekonomiye, laiklik din-devlet ilişkisine bakar.

Kısaca — Mudanya Ateşkes Antlaşması Sevr’i yürürlüğe koymaz; Doğu Trakya’yı savaşsız geri aldırır, silahlı mücadeleyi bitirir ve Lozan’a zemin hazırlar.

Metinde Doğu Trakya’nın savaş yapılmadan geri alındığı ve silahlı mücadele döneminin sona erdiği açıkça yazılıdır. Bu fiilî başarı, barış masasına giden yolu açar. Sevr ise İtilaf’ın Osmanlı’ya dayattığı, Millî Mücadele’nin reddettiği bir barış tasarısıdır; Mudanya onu hukuken geçerli kılmaz.

Kısaca — Farklı şehirlerde eğitim görmek, yabancı dil öğrenmek ve fikir akımlarını tanımak Mustafa Kemal’in çok yönlü düşünmesini ve kendini geliştirmesini güçlendirmiştir. Farklı çevreler ve düşüncelerle karşılaşması, olayları çeşitli açılardan değerlendirmesine katkı sağlar. Çeldiricilerdeki askerî yönetim, halkı örgütleme ve muharebede hızlı karar verme becerileri ise verilen bilgilerle doğrudan ilişkilendirilemez.

Kısaca — Osmanlı’nın savaşa girmesi, onu birden fazla cephede savaşmak zorunda bırakmıştır.

İttifak Devletleri yanında I. Dünya Savaşı’na giren Osmanlı; Çanakkale, Kafkas, Kanal, Irak, Suriye-Filistin gibi birçok cephede aynı anda mücadele etmek zorunda kalmıştır. TBMM’nin hemen açılması, kapitülasyonların kesin kalkması veya Lozan’ın imzalanması bu girişin doğrudan sonucu değildir; onlar yenilgi ve Millî Mücadele sürecinde, çok sonra gelir.

Kısaca — Yönetim yetkisinin kişide değil millette olması, Cumhuriyetçilik ilkesidir.

Cumhuriyetçilik, egemenliğin bir kişiye veya hanedana değil millete ait olduğunu savunur. “Yetki kişilere değil millete aittir” cümlesi tam bu tanımdır. Devletçilik ekonomideki rolü, laiklik din–devlet ilişkisini, inkılapçılık ise yenileşmeyi sürekli kılmayı anlatır; millet egemenliği bunlardan Cumhuriyetçilik’e aittir.

İngiltere’nin hem doğrudan çıkar sahibi hem de Cemiyette etkili olması, kararın dönemin güç dengelerinden bağımsız okunamayacağını gösterir.

Kısaca — Kuvâ-yı Millîye’nin dağınık ve eğitimsiz yapısı, düzenli bir ordunun kurulması ihtiyacını doğurmuştur.

Metinde birliklerin düzenli eğitim ve merkezi komuttan yoksun olduğu, bazılarının bölge dışına çıkmayı reddettiği, disiplinlerinin birlikten birliğe değiştiği yazıyor. Böyle bir yapıyla uzun soluklu bir cephe savaşı yürütmek zorlaşır; ortaya çıkan sonuç, milislerin yerini alacak düzenli ordu ihtiyacıdır. Yunan ilerleyişinin kısa sürede tamamen durduğu sonucu metinden çıkmaz; vurgulanan tam da bu zaaflardır.

Kısaca — Doğu Cephesi’nde Ermenistan’a karşı kazanılan başarıdan sonra imzalanan Gümrü Antlaşması, TBMM’nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıdır.

Soru iki ipucu veriyor: cephe Doğu, karşı taraf Ermenistan. Bu iki koşulu birlikte karşılayan metin Gümrü’dür. Ankara Antlaşması Fransa ile, Mudanya Ateşkesi Batı Cephesi zaferlerinden sonra İtilaf Devletleriyle, Lozan ise savaşın sonunda imzalanan barış antlaşmasıdır; bunlar Doğu-Ermenistan çiftiyle örtüşmez.

Kısaca — Çocukluk ve gençlik sahneleri fikir zemini verir; ulusal egemenliğin kurumlaştığını doğrudan kanıtlamaz.

Selanik’te farklı din ve kültürlerin iç içe yaşaması, değişik yaşam biçimlerini tanıdığını gösterir. Manastır İdadisinde tarih ve edebiyat öğretmenlerinin vatan ve özgürlük yönlendirmesi, askerî eğitimde düşünsel gelişmeyi taşır. Şam’da yönetim sorunlarını gözlemesi, devlete duyarlılık kazandığını söyler. Ulusal egemenliği kurumsal olarak hayata geçirmek ise Meclis, anayasa, saltanatın kaldırılması gibi sonraki siyasî adımlardır; metin bunları vermez. Zeminin oluşması, kurumun kurulduğunun kanıtı değildir.

Metin ekonomik bağımsızlığı tam bağımsızlığın parçası olarak verir ve millîleştirme/yatırımları ulusal çıkarla ilişkilendirir. Ancak özel girişimin bütünüyle dışlanmadığı açıkça belirtildiği için II yanlıştır.