Bilim Felsefesi, bilimsel bilginin niteliğini, yöntemini, sınırlarını ve bilimsel olanı olmayandan ayıran ölçütleri inceler.
Öğrencinin bilimsel açıklamalar ile değer yargılarını ayırt edebilmesi, yanlışlanabilirlik anlayışını kavraması ve bilimsel çalışmaların toplumsal koşullarla ilişkisini yorumlayabilmesi beklenir. TYT’de bu konu genellikle bir düşünürün görüşünü veya bilimsel araştırmaya ilişkin bir durumu anlatan paragraf üzerinden sorulur. Sorular, metinde savunulan yaklaşımı ya da ulaşılabilecek yargıyı belirlemeyi gerektirir.
Seçeneklerde bilimin amacı, yöntemi ve sınırları hakkında farklı görüşler sunulabilir. Metnin vurgusunu gözden kaçırmak, bilimsel bulguları ahlaki kararlarla karıştırmak ve yanlışlanabilirliği yanlış olmakla eş tutmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir aşı geliştirme sürecini anlatan bir belgeselde, laboratuvar bulgularının yanı sıra finansman baskıları, kamuoyu beklentileri ve ekip içi rekabet de öne çıkar. Belgesel, bilimsel başarının yalnızca saf merakla değil; dönemsel ihtiyaçlar, kurumsal kararlar ve değer yargılarıyla örülü bir ortamda şekillendiğini gösterir.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi vurgulanmaktadır?
Cevabı göster
Cevap: A — Bilimsel faaliyet, kişisel ve toplumsal bağlam içinde yürür.
Kısaca — Bilimsel faaliyet, kişisel ve toplumsal bağlam içinde yürür.
Finansman baskıları, kamuoyu beklentileri ve ekip içi rekabet, bilimsel sürecin şekillenmesinde rol oynar. Parça, bilimsel başarının yalnızca meraka değil, dönemin ihtiyaçlarına, kurumsal kararlara ve değer yargılarına da bağlı olduğunu vurgular. Bu nedenle doğru cevap A’dır. Bilimin toplumsal koşullardan bağımsız olduğu veya sonuçlarının kültürden kültüre tamamen değiştiği çıkarılamaz.
2. soruKolay
Bir düşünür, bilimsel olan ile bilimsel olmayanı birbirinden ayırmak için bir ölçüt arayışına girer. Ona göre bilimsel bir önerme, hangi deneysel koşullarda çürütülebileceğini veya geçersiz sayılabileceğini açıkça ortaya koyabilmelidir. Hiçbir gözlemle geçersiz kılınamayan ve her duruma uydurulabilen iddialar ise bu ölçüte göre bilimsel sayılmaz. Bu parçadaki ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Yanlışlanabilirlik
Kısaca — Parçadaki ölçüt yanlışlanabilirliktir. Bilimsel bir önerme, kendisini çürütebilecek deneysel koşulların belirtilebilmesine açık olmalıdır. Burada önermenin yanlış olduğunun gösterilmesi değil, gözlem veya deneyle sınanıp çürütülebilir olması aranır. Tümevarımsal genelleme, çoğunluk uzlaşısı, otoriteye başvurma ve pratik yararlılık, parçada verilen ölçütü karşılamaz.
3. soruKolay
Bir düşünür, bir salgının nasıl yayıldığını anlamak için epidemiyolojiye, ilaç geliştirmek için kimyaya başvurmanın vazgeçilmez olduğunu söyler. Ancak hastalık karşısında hangi riskin toplumca kabul edilebilir olduğuna ya da sınırlı kaynakların kimlere öncelikle ayrılması gerektiğine mikroskopların ve ölçümlerin tek başına karar veremeyeceğini ekler. Ona göre bilim olgular hakkında güçlü bilgiler sağlar fakat bütün anlam ve değer sorunlarının tek hakemi değildir.
Bu parçadaki görüş aşağıdaki yargılardan hangisiyle çelişir?
Cevabı göster
Cevap: B — İnsanın karşılaştığı her sorun yalnızca bilimsel yöntemle çözülebilir.
Parça, bilimin olgusal sorunlarda güçlü olduğunu fakat değer ve anlam sorunlarının tümünü tek başına çözemeyeceğini savunur. Bu nedenle her sorunun yalnızca bilimsel yöntemle çözülebileceği yargısıyla çelişir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.