TYT Fen denemesi

Düzlem aynada görüntü aynanın arkasında cisimle eşit uzaklıkta oluşur; ayrım $5+5=10$ cm’dir.

Metal kapak camdan daha fazla genleştiği için sıcak suda gevşer; çelik köprü soğukta büzülerek kısalır. Mıknatısın demir tozu çekmesi manyetik kuvvetle ilgilidir, genleşmeyle açıklanamaz.

Newton’un ikinci yasasına göre $a=F_{\text{net}}/m$ olur. Cisimlerin ivmeleri $a_K=12/3=4\,\mathrm{m/s^2}$, $a_L=30/5=6\,\mathrm{m/s^2}$ ve $a_M=24/8=3\,\mathrm{m/s^2}$ bulunur. En büyük ivme L cisminin ivmesidir ve $6\,\mathrm{m/s^2}$ değerindedir.

Kısaca — Dirençlerin sıralaması $R_M>R_K>R_L$ olur.

Aynı madde ve sıcaklık için özdirençler eşit olduğundan $R=\rho\dfrac{d}{S}$ bağıntısında yalnızca uzunluk-kesit oranlarını karşılaştırmalısın. Tablodan bu oranlar K, L ve M için sırasıyla $\dfrac{3}{2}$, $\dfrac{1}{4}$ ve 2 olduğundan en büyük direnç M’ye, en küçük direnç L’ye aittir.

Kısaca — K sesinin yüksekliği, L sesinin ise şiddeti daha fazladır; doğru yargılar I ve II’dir.

Grafikte K aynı sürede daha çok titreşim yaptığı için frekansı ve buna bağlı olarak ses yüksekliği daha büyüktür. L’nin genliği daha büyük olduğundan ses şiddeti de daha fazladır. Periyot frekansla ters orantılı olduğundan K’nin periyodu L’ninkinden küçük, dolayısıyla III. yargı yanlıştır.

Kısaca — Yerküre’nin tezgâha uyguladığı kuvvetin 20 N olduğu verilen bilgilerden çıkarılamaz.

Tahtanın ağırlığı $mg=2\cdot10=20\,\text{N}$ olduğundan Yerküre tahtayı 20 N kuvvetle çeker; tahta da Yerküre’ye aynı büyüklükte kuvvet uygular. Tahta dengede olduğu için tezgâhın tahtaya uyguladığı normal kuvvet de 20 N olur ve tahta tezgâha bununla eşit büyüklükte bir tepki kuvveti uygular. Ancak Yerküre’nin tezgâha uyguladığı kuvvet tezgâhın kendi kütlesine bağlıdır; tezgâhın kütlesi verilmediği için bu kuvvetin 20 N olduğu söylenemez.

Havalanma için $d_{\text{balon}}$ < $d_{\text{atmosfer}}$. I: 0,5 < 1,2 uygun. II: 1,5 > 0,8 uygun değil. III: karışım (1,2+0,8)/2 = 1,0 ve 1,0 < 1,5 uygun. I ve III.

Kısaca — 40 °C’de X sıvıdır.

1 atm’de X 12 °C’de erir, 86 °C’de kaynar; 40 °C bu iki değerin arasındadır. Erime noktasının üstünde katı kalamaz, kaynama noktasının altındaysa henüz gaza dönüşmez. 12 °C ya da 86 °C’de iki hâl bir arada bulunurdu; 40 °C bir hâl değişim durağında olmadığı için tek hâl sıvıdır.

$25\ ^\circ\mathrm{C}$’de nötr bir çözeltinin $\mathrm{pH}$ değeri 7’dir. Verilen çözeltide $\mathrm{pH}=3<7$ olduğundan çözelti asidiktir. Asidik çözeltiler mavi turnusol kâğıdını kırmızıya çevirir.

Kısaca — Çözünen 20 g kalır, toplam kütle 200 g olur; yeni derişim 10’dur.

Kütlece $20\%$ olan 100 g çözeltide 20 g çözünen vardır. Eklenen 100 g su bu çözüneni değiştirmez, çözeltiyi 200 g yapar; yüzde $(20/200)\times 100=10$ bulunur. Derişimin hâlâ 20 kaldığını düşünmek, paydanın iki katına çıktığını unutmaktır.

Kısaca — $\mathrm{NH_3}$ molekülleri arasında London, dipol-dipol ve hidrojen bağı etkileşimlerinin üçü de bulunur.

London kuvvetleri bütün moleküllerde görüldüğü için $\mathrm{NH_3}$’te de etkindir. Molekül polar olduğundan dipol-dipol etkileşimi oluşur; H atomlarının elektronegatif N’ye bağlı olması ve N’nin ortaklanmamış elektron çifti taşıması da moleküller arasında hidrojen bağı kurulmasını sağlar.

Kısaca — L, son katmanında 2 elektron bulundurduğu için toprak alkali metaldir.

K (2,8,1) 1A alkali metal, L (2,8,2) 2A toprak alkali metal, M (2,8,7) 7A halojen, N (2,8,8) 8A soy gazdır. L – toprak alkali metal eşleşmesi doğrudur. K’yi halojen veya toprak alkali sanmak, son katmandaki 1 elektronu 7 veya 2 ile karıştırmaktan doğar.

Kısaca — Tablodaki K element, L bileşik, M heterojen karışımdır; üç ifade de doğrudur.

K “tek çeşit atom içerir ve kimyasal yolla daha basit maddelere ayrışmaz” dediği için elementtir. L “iki farklı elementten oluşur, bileşenleri fiziksel yolla ayrılamaz” tanımı bileşiğe uyar. M’nin bileşenleri süzmeyle ayrıldığına göre heterojen karışımdır; homojen karışım süzülmez.

Kısaca — Glikoz tek bir yapı birimi olduğu için polimer değildir.

Polimerler çok sayıda monomerin bağlanmasıyla oluşur; nişasta ve selüloz glikozlardan, DNA nükleotitlerden, proteinler ise amino asitlerden meydana gelir. Glikoz bunların aksine bir monosakkarit, yani monomerdir.

Kısaca — DNA miktarı S evresinde iki katına çıkarken kromozom sayısı değişmez.

Bu evrede DNA eşlenir ve her kromozom iki kardeş kromatitli hâle gelir. Kardeş kromatitlerin sentromerleri henüz ayrılmadığından kromozomlar iki ayrı kromozom olarak sayılmaz.

Kısaca — Belirtilen ebeveynlerden dünyaya gelmesi mümkün olmayan çocuklar L ve N ailelerindekilerdir.

K ailesinde $ii \times I^AI^B$ çaprazlamasından A veya B grubu çocuk doğabileceği için A grubu çocuk mümkündür. L ailesinde 0 grubu baba yalnız $i$ aleli verebildiğinden AB grubu çocuk oluşamaz. M ailesindeki B grubu anne $I^Bi$ ise AB grubu babayla A grubu çocuk sahibi olabilir. N ailesinde ise iki ebeveyn de AB olduğundan hiçbirinde $i$ aleli yoktur ve 0 grubu çocuk doğamaz.

Kısaca — Salgılanacak enzim ribozomdan başlayarak granüllü ER, Golgi cisimciği, salgı kofulu ve hücre zarı yolunu izler.

Protein ribozomda sentezlenirken granüllü ER içine aktarılır ve burada ilk düzenlemelerden geçer. Ardından Golgi cisimciğinde işlenip salgı kofuluna paketlenir; kofulun hücre zarıyla kaynaşması sonucunda enzim hücre dışına bırakılır.

Kısaca — Gümüş balığı su piresiyle beslendiğinde üçüncül değil, ikincil tüketicidir.

Şemadaki oklar besinden tüketiciye yöneldiği için su yosunu → su piresi → gümüş balığı sıralamasında su piresi birincil, gümüş balığı ikincil tüketici olur. Gümüş balığını tüketen turna balığı bir sonraki trofik düzeydedir ve ağda farklı yollarla ona ulaşan birden fazla besin zinciri vardır.

Kısaca — Çiçek oluşturma, bitkiler alemindeki bütün canlıların ortak özelliği değildir.

Çiçek yalnızca kapalı tohumlu bitkilerde oluşur; kara yosunları, eğreltiler ve açık tohumlular çiçek meydana getirmez. Ökaryot hücre yapısı ve selülozlu hücre duvarı gibi özellikler ise temel sınıflandırma düzeyinde bitkilerin genel özellikleri arasında değerlendirilir.