Hücrede Madde Geçişi, maddelerin hücre zarından taşınmasını, difüzyon ve osmoz süreçlerini ve bu süreçleri etkileyen koşulları kapsar.
Öğrencinin derişim farkını, sıcaklığı ve yüzey alanı ile hacim ilişkisini madde geçişiyle ilişkilendirebilmesi; deneylerde değiştirilen, ölçülen ve sabit tutulan değişkenleri ayırt edebilmesi gerekir. TYT’de bu konu, agar küpleri veya diyaliz keseleri kullanılan deney düzenekleri üzerinden süre, kütle değişimi ve deneyin geçerliliği yorumlatılarak sorulabilir.
Seçenekler, gözlemlerden çıkarılabilecek sonuçları veya deney koşullarına ilişkin yargıları karşılaştırır. Osmozda suyun hareket yönünü karıştırmak ve aynı deneyde farklılaşan koşulları gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir öğrenci, agar küplerinin boyutunun tamamen renklenme süresine etkisini araştırıyor. Aynı bileşimde, farklı boyutlarda agar küpleri hazırlayıp bunları ayrı kaplarda bulunan eşit hacimde ve aynı derişimde renkli çözeltilere tamamen daldırıyor. Her küpün tamamen renklenmesi için geçen süreyi kaydediyor.
I. Renkli çözeltinin derişimi
II. Ortam sıcaklığı
III. Agar küplerinin boyutu
Bu deneyde numaralanmış değişkenlerden hangileri kontrol altında tutulmalıdır?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve II
Agar küplerinin boyutu araştırmacının değiştirdiği bağımsız değişkendir. Çözelti derişimi ve ortam sıcaklığı ise sonucu etkilememesi için sabit tutulması gereken kontrol değişkenleridir.
2. soruKolay
Bir öğrenci, sıcaklığın osmoz hızına etkisini incelemek için kontrollü bir deney düzenlemiştir. Aynı boyuttaki diyaliz keselerine eşit hacimde ve aynı derişimde şeker çözeltisi koymuş, keseleri eşit hacimde saf su dolu beherlere yerleştirmiştir. Beherleri farklı sıcaklıklarda tutarak keselerin kütle değişimini ölçmüştür.
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: E — Diyaliz keselerinin boyutu bağımsız değişkendir.
Diyaliz keselerinin boyutu bu deneyde sabit tutulan kontrol değişkenlerinden biridir. Bağımsız değişken, araştırmacının bilinçli olarak değiştirdiği ortam sıcaklığıdır.
3. soruOrta
Bir öğrenci, derişim farkının osmoz hızına etkisini araştırmak için aşağıdaki düzeneği kuruyor:
Farklı boyutlardaki diyaliz keselerine farklı derişimlerde şeker çözeltisi konulmuştur.
Keseler saf su dolu beherlere yerleştirilmiştir.
Belirli süre sonunda keselerin kütle değişimi ölçülmüştür.
Bu deneyin geçerliliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — Farklı boyutlarda kese kullanılması deneyin geçerliliğini azaltır çünkü iki değişken aynı anda değiştirilmiştir.
Geçerli bir kontrollü deneyde aynı anda yalnızca bir değişken değiştirilmelidir. Bu deneyde hem kese boyutu hem de çözelti derişimi birlikte değiştirildiğinden deneyin geçerliliği azalmıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.