Beşeri Coğrafya, nüfusun özelliklerini ve değişimini, göçleri, yerleşmeleri ve ekonomik faaliyetlerin insan yaşamıyla ilişkisini kapsar.
Öğrencinin doğum ve ölüm oranlarından nüfusun gelişimini yorumlayabilmesi, kırdan kente göçün nedenlerini ayırt edebilmesi ve yerleşme biçimlerini doğal ve beşeri koşullarla ilişkilendirebilmesi beklenir. TYT’de bu konu genellikle kısa bir açıklama veya bölge betimlemesi üzerinden neden ve sonuç ilişkisi kurmayı gerektiren çoktan seçmeli sorularla ele alınır.
Seçeneklerde farklı nüfus yorumları, göçü etkileyen gelişmeler ya da yerleşme tipi ve neden eşleştirmeleri bulunabilir. Göçü hızlandıran ve yavaşlatan etkenleri karıştırmak, nüfus değişimini yalnızca doğumlarla açıklamak ve yerleşme koşullarını birlikte değerlendirmemek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Kırdan kente göç; kırsal kesimde yaşayan nüfusun eğitim, sağlık ve iş imkânları gibi nedenlerle kentlere yerleşmesidir. Ekonomik faaliyet yapısındaki bazı değişimler bu göçü hızlandırıcı ya da yavaşlatıcı yönde etkileyebilir.
Buna göre;
I. tarımda makineleşmenin yaygınlaşması,
II. kırsal alanlarda küçük ölçekli sanayi tesislerinin sayısının artması,
III. kentlerde hizmet sektörüne dayalı iş imkânlarının genişlemesi
gelişmelerinden hangileri kırdan kente göçü hızlandırıcı yönde etki eder?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve III
Kısaca — Tarımda makineleşme ile kentlerde hizmet işlerinin çoğalması kırdan kente göçü hızlandırır.
Makineleşme kırsaldaki iş gücü ihtiyacını azaltarak insanları köyden iter; kentte genişleyen hizmet sektörü ise yeni işler oluşturarak onları kente çeker. Kırsal alanlarda sanayi tesislerinin artması yerinde istihdam sağladığından göçü hızlandırmak yerine yavaşlatır.
2. soruOrta
Bir ülkede uzun yıllar doğum oranları yüksek seyretmiş; son dönemde sağlık hizmetlerinin yaygınlaşmasıyla ölüm oranları belirgin biçimde düşmüştür.
Bu ülkenin nüfus gelişimiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Doğal nüfus artışı hızlanmıştır.
Kısaca — Doğumlar yüksek kalırken ölümlerin azalması doğal nüfus artışını hızlandırır.
Doğal artış, doğumlar ile ölümler arasındaki farka bağlıdır. Ölüm oranı düştüğünde bu fark büyür; dolayısıyla nüfusa doğal yolla eklenen kişi sayısı artar.
3. soruKolay
Bir bölgede su kaynakları sınırlı ve yalnızca dar bir vadi tabanında toplanmış; savunma ihtiyacı da yüksektir. Bu koşullarda konutlar su kaynağı ve güvenli alan etrafında kümelenmiş, tarım alanları ise yerleşmenin dışında kalmıştır.
Bu bilgilere göre bölgedeki yerleşme tipi ve onu destekleyen temel nedenler için hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Toplu yerleşme — suyun tek noktada toplanması ve savunma ihtiyacı
Kısaca — Suyun tek noktada bulunması ve savunma ihtiyacı, konutların kümelendiği toplu yerleşmeyi oluşturur.
İnsanlar sınırlı su kaynağına erişebilmek ve güvenliği birlikte sağlayabilmek için konutlarını birbirine yakın kurar. Tarım alanlarının yerleşme dışında kalması da bu kümelenmeyle uyumludur; verilen koşullar dağınık veya geçici yerleşmeyi göstermez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.