Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye, Atatürk ilkeleri doğrultusunda hukuk, eğitim, dil, tarih ve devlet yönetiminde gerçekleştirilen değişimleri kapsar.
Öğrencinin inkılapların amaçlarını ve toplumsal yaşama etkilerini kavraması, verilen uygulamaları ilgili ilkelerle ilişkilendirmesi beklenir. LGS’de bu konu genellikle kısa bir açıklama veya tarihsel uygulama üzerinden amaç belirleme, çıkarım yapma ve ilke eşleştirme biçiminde sorulur. Seçeneklerde farklı amaçlar, yorumlar ya da ilke eşleştirmeleri sunulur.
Yalnızca anahtar kelimelere bakmak, birbirine yakın ilkeleri karıştırmak ve metnin desteklemediği sonuçlara ulaşmak sık yapılan hatalardır. Bu nedenle düzenlemenin hangi ihtiyaca karşılık geldiğini ve açıklamada hangi yönünün vurgulandığını ayırt etmek önemlidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Harf İnkılabı ile okuma yazmanın kolaylaştırılması ve çağdaş dünyayla iletişimin güçlenmesi, Türk Dil Kurumuyla Türkçenin bilimsel yöntemlerle araştırılması, Türk Tarih Kurumuyla millî tarih bilincinin geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Bu düzenlemeler için en uygun ilke eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — İnkılapçılık ve milliyetçilik
Kısaca — Harf İnkılabı, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu birlikte inkılapçılık ile milliyetçiliği yansıtır.
Harf İnkılabı okuma yazmayı kolaylaştırıp çağdaş dünyayla iletişimi güçlendirir; bu, köklü bir yenileşme, yani inkılapçılıktır. Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu ise Türkçeyi bilimsel yolla araştırmayı ve millî tarih bilincini geliştirmeyi hedefler; bu da millî kültürü öne alan milliyetçiliktir. Üçünü yalnızca “devlet kurum kurdu” diye devletçilik veya cumhuriyetçilik altına yığma; soru aracı değil, kültürel ve çağdaşlaşmacı amacı soruyor. Halkçılık ve laiklik bu dosyadaki dil-tarih-harf eksenini karşılamaz.
2. soruKolay
Cumhuriyetin ilk yıllarında milletvekili olan komutanların askerlik görevinden ayrılması istenmiştir.
Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Orduyu günlük siyasi çekişmelerin dışında tutmak
Kısaca — Amaç, orduyu günlük siyasi çekişmelerin dışında tutmaktır.
Milletvekili olan komutanların askerlikten ayrılması istenmiş. Aynı kişi hem komutan hem milletvekili kalırsa ordu, parti tartışmalarının içine çekilir. Bu ayrım, silahlı kuvvetleri o çekişmenin dışında bırakır. “Asker sayısını azaltmak” kulağa yakın gelebilir; metin kadro küçültmesinden değil, iki görevin birbirinden koparılmasından söz eder.
3. soruKolay
Türk Medeni Kanunu hazırlanırken Avrupa’daki çağdaş hukuk sistemlerinden yararlanılmıştır. Hazırlık süreci uzun sürmüş, taslak metinler üzerinde tekrar tekrar durulmuştur. Kanun yürürlüğe girmeden önce ilgili maddeler kamuoyunda da tartışılmıştır. Kanun, özellikle İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak düzenlenmiş ve Türkiye’nin toplumsal ihtiyaçlarına uyarlanmıştır.
Bu açıklamaya göre Türk Medeni Kanunu’nun kaynağıyla ilgili doğru yargı hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak çağdaş bir hukuk düzeni kurulmuştur.
Kısaca — Kanun, İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak Türkiye’nin ihtiyaçlarına uyarlanmış çağdaş bir metindir.
Gövde kaynağı net söyler: Avrupa’daki çağdaş sistemlerden yararlanılmış, özellikle İsviçre örneği alınmış, toplumsal ihtiyaçlara uyarlanmıştır. “Eski Osmanlı kanunlarının yeniden yazılması”, “yalnızca yerel geleneklerin derlenmesi” veya “askerî yargının sivil alana taşınması” metinde yoktur; bunlar kaynağı yanlış yerde arayan çeldiricilerdir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.