Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası, Türkiye’nin bağımsızlığını, egemenliğini ve millî çıkarlarını korumak için yürüttüğü diplomatik ilişkileri kapsar.
Öğrencinin Musul, Hatay, yabancı okullar, nüfus mübadelesi ve Boğazlar gibi meseleleri barışçılık, gerçekçilik ve uluslararası gelişmelerle ilişkilendirebilmesi beklenir. LGS’de bu konu genellikle kısa tarihsel metinler üzerinden çıkarım yapma, olayları dış politika ilkeleriyle eşleştirme ve verilen yargıları değerlendirme biçiminde sorulur.
Seçeneklerde metinden ulaşılabilen sonuçlarla kapsamı aşan genellemeler birlikte bulunabilir. İç mesele ile devletler arası sorunu karıştırmak, diplomatik kazanımları askerî başarı gibi yorumlamak ve her girişimin istenen sonuçla tamamlandığını varsaymak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir araştırma dosyasında Atatürk Dönemi dış politikasına ilişkin üç not vardır: Musul konusunda Türkiye istediği sınır sonucunu alamasa da savaşı göze alacak bir çizgiye yönelmedi; Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde değişen uluslararası ortamı kullanarak egemenlik alanını genişletti; Hatay meselesinde uluslararası hukuk, seçim süreci ve diplomasi birlikte kullanıldı. Bu üç not birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Türkiye, millî menfaatlerini gerçekçi güç dengeleri içinde savunurken barışçı ve hukuki yolları temel almıştır.
Kısaca — Üç örnek, Türkiye’nin millî menfaatlerini gerçekçi güç dengeleri içinde, barışçı ve hukuki yollarla savunduğunu gösterir.
Musul’da istenen sınır alınamamış ama savaş çizgisine gidilmemiştir; bu, sonucun her zaman aynı olmadığını ve gücün sınırının görüldüğünü anlatır. Montrö’de değişen uluslararası ortam diplomasiyle kullanılmış, Hatay’da ise hukuk, seçim ve görüşme birlikte işletilmiştir. Hepsi savaş dışı yoldur; hepsi aynı sonucu vermez. Bütün sınır sorunlarında aynı yöntem ve aynı sonuç iddiası, Misakımillî’nin tamamen kapatıldığı ya da yalnızca kesin başarı vaat eden dosyalarda diplomasiye başvurulduğu yargısı gövdeyle çelişir.
2. soruOrta
Türkiye, yabancı devletlerin ayrıcalık taleplerini reddederek yabancı okulları kendi mevzuatına bağladı. Yunanistan ile “yerleşik” tartışmasını ise Lozan hükümlerine dayalı görüşmelerle çözdü. Buna göre,
I. İki sorun da yalnız iç mesele sayılmıştır.
II. Haklar askerî güç kullanılmadan korunmuştur.
III. Birinde egemenlik yetkisi, diğerinde antlaşmadan doğan haklar savunulmuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: B — II ve III
Kısaca — Haklar askerî güç kullanılmadan korunmuş; birinde egemenlik yetkisi, diğerinde antlaşmadan doğan haklar savunulmuştur.
Yabancı okulları kendi mevzuatına bağlamak, ayrıcalık talebini geri çevirmektir: burada iç egemenlik kullanılır. Yunanistan ile “yerleşik” tartışması ise Lozan hükümlerine dayalı görüşmeyle çözülür; yani antlaşmadan doğan hak diplomasiyle korunur. İki yolda da silaha başvurulmamıştır. Yunanistan sorunu zaten ikili ve antlaşmaya dayalıdır; bu yüzden her iki meselenin yalnız iç mesele sayıldığı söylenemez.
3. soruKolay
Lozan Barış Antlaşması’nda sınırlar belirlenirken Hatay, Fransız mandası altındaki Suriye topraklarında kalmıştır. Atatürk, Misak-ı Milli sınırları içinde gördüğü Hatay’ın Türkiye’ye katılması için diplomasi yürütmüştür. 1938’de bağımsız Hatay Devleti kurulmuş, 1939’da ise anavatana katılmıştır.
Buna göre Hatay’ın anavatana katılmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Lozan’da çözülemeyen bir sorunun sonradan diplomasiyle çözüldüğü
Hatay Lozan’da Türkiye sınırları dışında kalmış; daha sonra diplomatik girişimlerle bağımsız devlet hâline gelmiş ve meclis kararıyla anavatana katılmıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.