TYT Türkçe zorlu sorular

Kısaca — Parçada açıklama, tartışma, örnekleme ve karşılaştırma vardır; benzetme yoktur, gibi sözcüğü örnekleri sıralar. Anahtar, “Amsterdam, Kopenhag gibi kentler” ve “Örneğin” sözlerinin benzetme değil örnekleme oluşudur; ilk iki cümledeki “yalnızca ... düşünülür. Oysa ...” karşıtlığı tartışmacı anlatımı, “otomobilden daha hızlı” karşılaştırmayı kurar. Açıklayıcı anlatımı belirten seçenek elenir çünkü parça bilgi vererek düzenler. Tartışmacı anlatımı belirten seçenek elenir çünkü önce yaygın kanı verilip oysa ile çürütülür. Örneklemeyi belirten seçenek elenir çünkü kent adları ve işe gitme durumu örnektir. Karşılaştırmayı belirten seçenek elenir çünkü bisiklet otomobilden daha hızlı denilerek iki varlık kıyaslanır.

Kısaca — Parça sayısallaştırmayı değil, sürekliliği korumanın ölçüsü sayar. Ana yargı son cümlededir: «taranan belge sayısı değil, taşıma ve denetim düzenidir»; daha önce de erişimin «ancak onu açacak yazılım yaşamaya devam ettiği sürece» süreceği ve sayısallaştırmanın «bir son değil» bir sürecin başı olduğu vurgulanır. Bu yüzden doğru seçenek taşıma ve denetim düzenini işaret edendir. «Kalıcı güvence sağladığı»nı söyleyen seçenek ilk cümledeki sanıyı gerçek sanır, oysa metin onu «sanılır» diye bozar. «Açılamaz duruma gelebildiği»ni söyleyen seçenek metinde doğru bir ayrıntıdır ama yardımcı düşüncedir. «Başlangıcı sayıldığı»nı söyleyen seçenek kimi kurumların görüşünü aktarır, yazarın sonucunu değil. «Tek başına uzun ömürlü kıldığı» metinde hiç yoktur.

Kısaca — Parça, ölçüm teknolojisinin bağcı ustalığını bitirmediğini, yalnızca ustaların bilgisini kullandığı yeri değiştirdiğini savunur. Anahtar, son cümledeki “gözünü körleştirmemiş, yalnızca bakacağı yeri değiştirmiştir” yargısıyla ve önceki cümledeki “daha az dokunuyor olsa da toprağı daha çok yorumluyor” karşıtlığıyla doğrulanır; ayrıca “bilinmedikçe veri anlamsız kalır” koşulu yorumun sürdüğünü gösterir. “uzun gözlemlere dayanan ustalığın gereksizleştiği” yargısı yanlıştır çünkü metinde bu yalnızca “gereksiz kılmış görünüyor” diye sunulan ilk izlenimdir ve “Oysa” ile çürütülür. “ölçüm koşullarının yorumlanmasının zorunlu olduğu” yargısı metinde doğrudur ama yardımcı düşüncedir, bütünün ana iddiası değildir. “deneyimi giderek etkisizleştirip gereksiz kılacağı” yargısı “değiştirmiştir” ile “ortadan kaldırmıştır” arasındaki derece farkını kaçırır. “dokunmayı tamamen bırakıp yalnızca sayılara baktığı” yargısı “daha az dokunuyor” niteleyicisini mutlaklaştırır.

Kısaca — Parçanın ana yargısı sürekli bakım ile eksik kapsamın birlikte görülmesidir. Anahtar, “yalnızca birer saklama alanı değil, sürekli bakım gerektiren canlı koleksiyonlardır” ile “önemli bir bölümü henüz koleksiyonlara girmemiştir” cümlelerini birlikte karşılar; yazar önce saklama beklentisini sınırlar, sonra çeşitliliğin tarımsal türlerde yoğunlaştığını söyleyerek kapsamın eksikliğini vurgular. Malzemeyi hazır tutma yargısı ilk cümlelerdeki amacı verir, metnin sonuç değerlendirmesini taşımaz. Yenileme işlemini anlatan yargı ara cümlelerdeki çimlendirme ve tohum alma bilgisidir, bütünün ana yargısı değildir. Çeşitliliğin tarımsal türlerde yoğunlaşması yargısı son bölümün yalnızca bir parçasıdır, bakım düşüncesini dışarıda bırakır. Yabani akrabaların dışarıda kalması yargısı aynı bölümün öbür parçasıdır, bakım düşüncesini içermez.

Kısaca — Karşılıklı alışverişin ayrıntısı verilmeden sonucu söylenemez. Doğru yer değiştirme “Resiflerin bu karşılıklı besin ve barınak alışverişi sayesinde” diyen cümle ile “Yosunlar poliplere besin sağlar, polipler de yosunlara korunaklı bir yaşam alanı sunar” diyen cümle arasındadır çünkü ikinci cümledeki besin ve barınak ancak birinci cümledeki genel iş birliğinden sonra açıklanabilir. İlk iki cümle arasındaki “Buna karşın” karşıtlığı yerindedir, bozulamaz. İkinci ve üçüncü cümle arasındaki “Bu yoksulluğu” göndermesi de yerindedir. Üçüncü ve dördüncü cümle birlikte okunduğunda iş birliği ile sonuç art arda gelir, ayrıntı eksik kalır. İkinci ve dördüncü cümlelerin yer değiştirmesi yoksulluk göndermesini koparır.

Kısaca — Yanlışlar, açık kurum adında ve yapım ekli sözde gereksiz kesmedir. “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin arşivinden” yanlıştır çünkü kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz; doğrusu “Meclisinin”dir. “Konyalı’ların çoğu” yanlıştır çünkü “Konyalı” özel addan yapım ekiyle türemiştir ve yapım ekinden sonra kesme konmaz; doğrusu “Konyalıların”dır. Birinci cümle doğrudur çünkü “Türkçenin” de yapım ekli olduğu için kesmesiz yazılır. Üçüncü cümle doğrudur çünkü “Memleket Hikâyeleri”ni tırnaklı eserde ek tırnak dışında kesmesiz yazılır. Beşinci cümle doğrudur çünkü “TBMM’nin” kısaltmasında ek kesmeyle ayrılır. Birinci ve ikinci cümleyi birleştiren elenir çünkü birinci cümle doğrudur. İkinci ve üçüncü cümleyi birleştiren elenir çünkü üçüncü cümle doğrudur. Birinci ve beşinci cümleyi birleştiren elenir çünkü ikisi de doğrudur. Üçüncü ve beşinci cümleyi birleştiren elenir çünkü ikisi de doğrudur.

Kısaca — Tavsiye tarihine ilişkin koşullu güven zincirini son tüketim tarihine ilişkin cümle keser. Belirleyici sözler ‘yalnızca için geçerlidir’ ile ‘çoğu zaman güvenle tüketilebilir’ ve ‘saklanan gıda’ koşuludur: Üçüncü cümledeki izin ile dördüncü cümledeki sınır aynı tarihe, tavsiye edilen tarihe aittir ve beşinci cümledeki israf sonucu bu halkaya bağlanır. İkinci cümledeki ‘Son tüketim tarihi bağlayıcı bir sınır koyar’ yargısı doğru olsa da başka bir tarihin kesin sınırını anlatır ve ‘Bu güven’ göndermesinin dışında kalır. Birinci cümleyi eleyen okuma giriş tanımını zincirden koparır. Üçüncü cümleyi eleyen okuma koşul ile sınırı ayırır. Dördüncü cümleyi eleyen okuma ‘yalnızca’ kaydını kopuş sanır ancak o kayıt güvenin sınırını çizen asıl koşuldur. Beşinci cümleyi eleyen okuma israf sonucunu yeni konu sanır.

Kısaca — Parçanın ilk bölümü doğal düzeni, ikinci bölümü insan müdahalesinin sonuçlarını anlatır ve sınır insan etkeninin girdiği cümlededir. Anahtar cümle, “Son yıllarda kıyılara yapılan yürüyüş yolları ve tesisler” sözleriyle yeni bir özne ve zaman çerçevesi açar; ardından gelen “Seyrelen örtü … hızlandırdığı için” bu cümledeki “seyrelmesine” sözüne bağlanır. “II ile başlayan” yorum yanlıştır çünkü “Bu zeminlerde” sözü ilk cümledeki “gevşek zeminler” olmadan anlaşılmaz. “III ile başlayan” yorum yanlıştır çünkü “Bu bitkilerin kökleri” ikinci cümledeki bitkileri sürdürür. “IV ile başlayan” yorum yanlıştır çünkü “Her ne kadar bu koruma yalnızca … görünse de” önceki korumayı düzeltip doğal etkenleri açıklamayı sürdürür. “VI ile başlayan” yorum yanlıştır çünkü seyrelen örtüdeki seyreltme önceki cümlede tanıtılır.

Kısaca — Parçadaki tek yanlış bağlaçtan sonra konulan virgüldür, diğer işaretler virgüllü sıralama kuralına uyar. “Ancak ekip yoruldukça tempo düştü” cümlesinde “ancak” bağlaç olduğu için ardından virgül gelemez, virgül kaldırılmalıdır. “başladı; ilk günlerde çanak parçaları bulundu, kataloglandı” bölümündeki noktalı virgül doğrudur çünkü ikinci sıralı bölüm virgül taşır. “bulundu, kataloglandı” arasındaki virgül eş değer iki yüklemi doğru ayırır. “yaptı; dinlenenler çalıştı” bölümündeki noktalı virgül doğrudur çünkü ardından gelen sıralı bölüm virgül taşır. “çalıştı, çalışanlar dinlendi” arasındaki virgül iç virgül taşımayan iki sıralıyı doğru ayırır. “başladı” sözünden sonraki noktalı virgülü virgüle çeviren işlem virgüllü sınırı bozar. “bulundu” sözünden sonraki virgülü büyüten işlem eş yüklemli sınırı bozar. “yaptı” sözünden sonraki işareti iki noktaya çeviren işlem açıklama olmayan yere açıklama işareti koyar. “çalıştı” sözünden sonraki virgülü büyüten işlem virgülsüz sıralıya yanlış işaret koyar.

Kısaca — İkinci paragraf bakım koşuluyla başlar; anahtar dördüncü cümledir. İlk üç cümle bankanın ne olduğunu, nasıl sakladığını ve “Örneğin” ile somut karşılığını verir; tek bir konu işlenir. Dördüncü cümle “yalnızca tohumları saklamakla sınırlı değildir” sözleriyle konuyu saklamadan bakıma çevirir ve yeni paragrafın konu cümlesi olur. Beşinci cümle “Bu yenileme yapılmadığında” sözleriyle dördüncü cümleye gönderme yaptığı için tek başına başlayamaz. Altıncı cümle “Bu nedenle” ile sonuca bağlandığı için başlayamaz. İkinci cümleyi seçmek “Bu depolarda” göndermesini koparır; üçüncü cümleyi seçmek örneği açıklamasından ayırır. Bu bağlar bölünmeyi dördüncü cümleye kilitler.

Kısaca — Ses olayı olan yardımcı eylemler bitişik, olmayanlar ayrı yazılır ve bu dengeyi yalnız hissetti ile fark etti geçen cümle korur. Hissetti geçen bölüm doğrudur çünkü his sözünde ünsüz türemesi olur; fark etti geçen bölüm doğrudur çünkü ses olayı yoktur; hocasına da bağlacı ayrı yazılır. Arzetti geçen cümle yanlıştır çünkü bitişik yazılmıştır, oysa arz etmekte ses olayı yoktur ve ayrı yazılmalıdır; affetti bitişikliği doğrudur. Terketti geçen cümle yanlıştır çünkü bitişik yazılmıştır, oysa terk etmekte ses olayı yoktur; reddetti bitişikliği doğrudur. Vaz geçti geçen cümle yanlıştır çünkü ayrı yazılmıştır, oysa anlamca kaynaşma nedeniyle vazgeçti bitişik yazılır. Gözardı geçen cümle yanlıştır çünkü bitişik yazılmıştır, oysa göz ardı ayrı yazılır; bilinçaltı bitişikliği doğrudur.

Kısaca — Parçada bulanıklığın sonucu ışık azalmasıdır, canlıların beslenmesi değildir. Anahtar yargı, “bu da kalan bitkilere ulaşan ışığı azaltır” cümlesiyle kurulur; metin tortunun hareketlenmesini ve suyun bulanıklaşmasını yalnızca kalan bitkilerin ışığına bağlar, tortuda yaşayan canlıların beslenmesine bağlamaz. Barınak ve besin sağlama yargısı “barınak ile besin sağlar” sözüyle ilk cümlede açıkça vardır. Oksijenin bir bölümünü tortuya aktarma yargısı “bir bölümünü kökleri aracılığıyla tortuya aktarır” sözüyle ikinci cümlede vardır. Sıcak dalgaları sonrası seyrelme yargısı “sıcak dalgalarının ardından geniş alanlarda seyrelme görülür” sözüyle üçüncü cümlede vardır. Koşullar düzelse bile hemen dönememe yargısı “koşullar düzelse bile eski yoğunluğuna dönmesi zaman alır” sözüyle beşinci cümlede vardır.

Kısaca — Parça zararın betimlenmesinden türlere göre değişen duyarlılığa ve buradan çıkan tasarım gereğine geçtiği için ikinci paragraf tür farkıyla başlar. “Yoğun yapay aydınlatma”, “lambaların çevresinde toplanır” ve “böcek ölümlerini artırır” ile ilk üç cümle aynı zararı anlatır; “tüm böcek türleri ışığa aynı tepkiyi vermez” ilk kez etkiyi sınırlar ve bakışı türe çevirir, bu yüzden yeni paragraf kurar. Gerekliliği bildiren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü “Bu farklı duyarlılıklar” sözü önceki cümledeki ayrımı ister. Mekanizmayı açan cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü ilk paragrafın içindedir. Sonucu veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü zararın devamıdır. Uygulamayı veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü “Bu nedenle” ile önceki gereğe bağlıdır.

Kısaca — Parça, ışıkları kapatma önerisini çürütüp doğru ışık kullanımını savunduğu için tartışma ağır basar. Anahtar doğrudur çünkü “Bazı çevreler … savunur” biçiminde açık bir karşı görüş verilir, “azaltsa da … aksatır” ile çürütülür, “yalnızca parlaklık değil, ışığın yönü ve rengidir” ile eksik bırakılır ve “gerekir” ile “karartmak değil, … öğrenmektir” hükmüyle yeni görüş benimsetilir; kuşlar ve kubbe bilgileri bu savunmanın dayanağıdır. Gözlenenleri canlandırmayı öne çıkaran seçenek yanılır çünkü turuncu kubbe ve siluet yalnızca girişteki yardımcı tasvirdir. Bilgi vererek aydınlatmayı öne çıkaran seçenek yanılır çünkü verilen bilgiler amaç değil savunmanın gerekçesidir. Olayları sırayla aktarmayı öne çıkaran seçenek yanılır çünkü kişi ve olay örgüsü yoktur. Kuralları sıralamayı öne çıkaran seçenek yanılır çünkü “gerekir” buyruk değil gerekçeli öneridir.

Kısaca — ‘Bahçede koşup...’ cümlesindeki ‘-masını’ eki nesne yapar, diğer cümlelerdeki ‘-ması’ özne yapar. ‘Çocuğun erken yatıp her gece düzenli uyuması gelişimi için çok önemlidir’ cümlesinde ‘uyuması’ özneyi kurar; ‘yatıp’ zarf-fiildir. ‘Süt içip kahvaltı etmeden okula giden oğlumun düzenli büyümesi annesini çok sevindiriyor’ cümlesinde ‘büyümesi’ sevindiren ögedir; ‘içip, etmeden’ zarf-fiil, ‘giden’ sıfat-fiildir. ‘Ödevlerini bitirip erken yatan öğrencinin düzenli çalışması öğretmenini memnun etti’ cümlesinde ‘çalışması’ memnun eden ögedir; ‘bitirip’ zarf-fiil, ‘yatan’ sıfat-fiildir. ‘Bahçede koşup yorulan küçük kardeşinin sabırsızlıkla oynamasını annem bekliyordu’ cümlesinde bekleyen ‘annem’ öznesidir, ‘oynamasını’ belirtili nesnedir; ‘koşup’ zarf-fiil, ‘yorulan’ sıfat-fiildir. ‘Gece gündüz çalışıp bursu kazanan kızının başarılı olması komşumuzu gururlandırdı’ cümlesinde ‘olması’ özneyi kurar; ‘çalışıp’ zarf-fiil, ‘kazanan’ sıfat-fiildir.

Kısaca — İlk bölüm sistemin ne yaptığını anlatır, ikinci bölüm sürenin ve kapsama alanının sınırını koyar. “Erken uyarının kazandırdığı süre saniyelerle sınırlıdır ve depremin merkezine uzaklığa göre değişir” cümlesi övgüden sınırlamaya geçer; sonraki “Üstelik sistem yalnızca istasyon ağının yeterince sık olduğu bölgelerde güvenilir çalışır” ve “Bu yüzden uzmanlar erken uyarıyı tamamlayan bir araç olarak görür” cümleleri aynı sınırlamayı sürdürür. “Sistem, P dalgası” diye başlayan cümle tanımı çalışma ilkesiyle birleştirir, ayrım tanımı böler. “Hesaplanan büyüklük” diye başlayan cümle önceki cümledeki “hesaplar” sözüne “Hesaplanan” göndermesiyle bağlanır. “Üstelik sistem” diye başlayan cümle aynı sınırlamanın ikinci halkasıdır. “Bu yüzden uzmanlar” diye başlayan cümle önceki gerekçelerin sonucudur.

Kısaca — Yöntemin anlatılmasından verim koşuluna geçildiği için ikinci paragraf sınırı koyan cümleyle başlar. “Rüzgârla taşınan sis damlacıklarını geniş ağlarla yakalamaya dayanır”, liflerde yoğunlaşma ve “Bu yolla elde edilen su” ile ilk üç cümle yöntemi ve kullanımı anlatır; “her sisli bölgede aynı verimi vermez” ve “düzenli rüzgâr ve yüksek bağıl nem yoksa” ilk kez koşulu koyar ve bakışı teknikten sınıra çevirir. “Dar bir kuşakta” sözü bu koşulun sonucudur ve “Bu kuşağın dışında” bu kuşağı istediği için sonraki cümlelerle yeni paragraf başlayamaz. Mekanizmayı sürdüren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü yöntemin içindedir. Kullanımı veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü mekanizmaya bağlıdır. Sonucu veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü “Bu yüzden” ile koşula bağlıdır. Yetersizliği ekleyen cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü aynı sınırlamanın devamıdır.

Kısaca — Yalnızca ikinci cümlede -un ve -si belirtiliyi kurarken sıfat tamlananın içindedir. İkinci cümlede “okulun eski bahçesi” sözünde tamlayan “okulun”, tamlanan “eski bahçesi”dir; “eski bahçe” sıfat tamlaması -si almıştır, bu yüzden belirtilinin tamlananı sıfat tamlamasıdır. Birinci cümlede “eski okulun bahçesi” sözünde sıfat “okul”u niteler, tamlanan “bahçe” tektir. Üçüncü cümlede “eski okul bahçesi” belirtisiz “okul bahçesi”ne eklenmiş sıfattır, belirtili yoktur. Dördüncü cümlede “okul bahçesinin düzeni” üç isimli zincirlemedir, tamlanan tektir. Beşinci cümlede “okulun bahçesi” belirtilidir ama tamlanan tektir. Bu diziliş gözden kaçınca birinci cümle doğru sanılır.

Kısaca — Dört yol metinde açıkça izlenir, tanık gösterme için gerekli nitelikli alıntı metinde yoktur. Doğru yanıt tanık göstermedir çünkü “Bazı araştırmacılar ... belirtir” sözü belirsiz bir atıftır; tanınmış bir uzmanın adıyla verilen bir söz alıntısı içermez, bu yüzden tanık sayılmaz. Buna karşılık tanım “iç düzendir” ile kurulur, benzetme “tıpkı sessiz bir orkestra şefi gibi” ile yapılır, örnek “Örneğin, sabah erken kalkan birinin ...” ile verilir, karşılaştırma “sabahçılara göre akşamcılar ... daha kolay” ile kurulur, sayı “7-9 saatlik” ile desteklenir. “Örneklendirme” örneği gördüğü için elenir, “Karşılaştırma” açık ölçüyü gördüğü için elenir, “Benzetme” tıpkı-gibi yapısını gördüğü için elenir, “Sayısal verilerden yararlanma” somut saati gördüğü için elenir.

Kısaca — Parçada uykunun rolü örnek, sayı ve karşılaştırma ile desteklenir ancak hiçbir kavramın nedir sorusuna ölçüt veren karşılığı yoktur. Anahtar bu yüzden tanımlamanın bulunmamasıdır; parçada ‘Tıpkı gündüz alınan notların gece temize çekilmesi gibi’ benzetmesi, ‘daha az uyuyanlara göre daha doğru’ karşılaştırması, ‘Örneğin gün içinde yeni sözcükler ezberleyen kişiler’ örneği ve ‘Günde 7-9 saat uyuyanlar’ sayısal dayanağı açıkça vardır. İlk cümledeki ‘başarıyı belirleyen gizli süreçlerden biridir’ sözü değerlendirmedir, ayırt edici özellik vermediği için tanımlama sayılmaz. Benzetmeyi işaretleyen seçenek metindeki ‘Tıpkı ... gibi’ bölümünü gözden kaçırıp süs sanısı ile eler. Karşılaştırmayı işaretleyen seçenek ‘göre daha doğru’ yapısını yalnızca açıklama sanır. Örneklemeyi işaretleyen seçenek ‘Örneğin’ ile başlayan somut durumu genel bilgi sanır. Sayısal veriyi işaretleyen seçenek ‘7-9 saat’ aralığını öneri ayrıntısı sanıp kanıt işlevini kaçırır.

Kısaca — Yalnızca ‘Sabah erken kalkıp...’ cümlesi üç fiilimsi türünü bir arada bulundurur. ‘Sabah erken kalkıp kahvaltı etmeden okula gitmek için evden çıkan kardeşim otobüsü kaçırınca koşarak döndü’ cümlesinde ‘gitmek’ isim-fiildir, ‘çıkan’ sıfat-fiildir, ‘kalkıp, etmeden, kaçırınca, koşarak’ zarf-fiildir. ‘Tatile çıkmadan...’ cümlesinde ‘çıkmadan, seçip’ zarf-fiil ve ‘okunacak, hazırlamayan’ sıfat-fiildir; ‘hazırlamayan’ sözcüğündeki ‘-ma’ olumsuzluk ekidir, isim-fiil yoktur. ‘Yemek yapmayı...’ cümlesinde ‘yapmayı, öğrenmek’ isim-fiil ve ‘gidip’ zarf-fiildir; ‘evdeki’ sözcüğündeki ‘-ki’ sıfat yapan ekidir, sıfat-fiil yoktur. ‘Annesinin yaptığı...’ cümlesinde ‘yaptığı, yiyen’ sıfat-fiil ve ‘gülümseyerek’ zarf-fiildir; ‘dondurmayı’ kalıcı isimdir. ‘Cebindeki çakmağı...’ cümlesinde ‘titreyen’ sıfat-fiil ve ‘çıkarıp, yakarken’ zarf-fiildir; ‘çakmağı’ kalıcı isimdir.

Kısaca — Parçanın ikinci yarısı eski yorumu değil yeni araştırmayı başlatır. Anahtar, üçüncü cümledeki “bu karşılıklı yararı” ile “yalnızca iki ortak arasındaki bir alışveriş olarak görülmüştür” sözleridir: üçüncü cümledeki “bu” ikinci cümledeki alışverişe gönderme yaptığı için ilk bölümün kapanışıdır, girişi değildir. Asıl kırılma “Oysa son araştırmalar” ile gelen dördüncü cümledir; farklı ağaçların aynı ağ üzerinden şeker ve uyarı sinyali aktarması artık tek tek ortaklık değil yer altı iletişim hattı fikrini kurar. İkinci cümleden başlatmak olmaz çünkü “Bu ilişkide” birinci cümledeki ortaklığa bağlıdır. Beşinci cümleden başlatmak olmaz çünkü “Böylece” dördüncü cümledeki bulguyu özetler. Altıncı cümleden başlatmak olmaz çünkü “Bu hattın” beşinci cümledeki hatta gönderme yapar.

Kısaca — İkinci cümledeki yer tamlayıcısı belirtisiz tamlama içerse de kendisi sıfat tamlamasıdır. İkinci cümlede “okul bahçesindeki eski bankta” sözü -ki ile sıfatlaşmıştır; “okul bahçesi” belirtisiz tamlaması bu sıfatın içindedir ama bütünün başı “bankta”dır, niteleyenleri sıfattır, bu yüzden bütün sıfat tamlamasından oluşmuştur ve belirtisizden oluştuğu söylenemez. Birinci cümlede “kütüphanenin sessiz salonunda” tamlayanı -nin, tamlananı -u ekini almıştır, araya “sessiz” girse de belirtilidir. Üçüncü cümlede “yağmurdan ıslanan” -an ile sıfat-fiildir. Dördüncü cümlede “geniş bir meydan” sıfat tamlaması tamlayan içindedir. Beşinci cümlede “raf sistemine” ek almamış tamlayan ve -i’li tamlanandan kurulu belirtisizdir.

Kısaca — Yanlış yargı beşinci cümleye aittir çünkü o cümlede isim-fiil ekiyle kurulmuş sözcük yoktur. Beşinci cümlede “karşılaştığı” ve “geçtiğini” sözcüklerindeki -dığı ve -diği ekleri sıfat-fiildir, “konuşurken” sözcüğündeki -ken zarf-fiildir ve “anlamadı” sözcüğündeki -ma olumsuzluk ekidir. Bu yüzden beşinci cümlede isim-fiil bulunduğu iddiası tutmaz. Birinci cümlede “Okuma” ve “dinlemeye” sözcükleri -ma ve -me ekiyle isim-fiildir. İkinci cümlede “anlattıkça” zarf-fiil, “açılan” sıfat-fiil ve “tutmasını” isim-fiildir. Üçüncü cümlede “Yemek” yiyecek anlamında kalıcı isimdir. Dördüncü cümlede “tamamlamadan” zarf-fiil ve “açıklamanız” isim-fiildir.

Kısaca — Yalnızca ilk cümlede kesme işareti, nokta ve virgül birlikte kurallıdır. “Türk Dil Kurumundan gelen yazı” sözünde kurum adına gelen ek kesmesiz yazıldığı ve sıralı cümle “panoda duruyor, öğretmenler” virgülle bağlandığı için ilk cümlede noktalama yanlışı yoktur. Kurum adını “Kurumu’ndan” diye kesmeyle ayıran kullanımda noktalama yanlışı vardır çünkü kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Sayıya hem nokta hem kesmeli ek koyan “3.’üncüsüne” kullanımında noktalama yanlışı vardır çünkü sıra noktası ile üncü eki üst üste kullanılmaz. Kısaltmaya eki bitişik yazan “TDKnin” kullanımında noktalama yanlışı vardır çünkü kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılır. Özneyi bölen “O, da” kullanımında noktalama yanlışı vardır çünkü tek sözcüklü özne ile bağlaç arasına virgül konmaz.

Kısaca — Fiil köküne dayanan tek sözcük ayrımdır, ötekilerin kökü isimdir. Anahtar sözcük “Kurulun raporundaki ince ayrımı” bölümündeki “ayrımı” sözcüğüdür; ayır- (ayırmak) fiiline -ım fiilden isim eki gelmiş, ikinci ünlü düşmüştür (ayır-ım → ayrım), kök fiildir. “farkı” sözcüğü fark ismidir, yakın anlamlı olsa da kök isimdir ve yapım eki yoktur. “temizliği” sözcüğü temiz + -lik zincirinden gelir; türemiş olması doğru olsa da kök isimdir. “evi” sözcüğü ev + belirtme ekidir, kök isimdir. “çınarın” sözcüğü çınar + ilgi ekidir, kök isimdir.

Kısaca — Yardım gibi görünen davranışın yönü apartmana değil anlatıcının içine dönüktür. Doğru başlık kapanıştaki “aslında kendime verdiğim bir sözü tutuyorum” ve “Apartman değil, bende kalan hatır” sözleriyle birebir örtüşür; “fesleğen susuz kalmaz belki ama ben geçmezsem içim kurur” karşıtlığı da odağın merdiven ya da çiçek değil içte kalan bağ olduğunu gösterir. Eski günleri anlatan başlık yalnızca konuyu söyler, ana düşünceyi taşımaz. Sulayan eli öne çıkaran başlık metinde geçen gerçek bir ayrıntıya takılır, yardımcı düşüncedir. Vefa borcunu apartmana yönelten başlık yakın anlamlıdır ama yönü şaşırır; vefa hatıra ve söze yöneliktir. Yeni ev sahibiyle anlaşmazlık öne süren başlık metinde yoktur; ev sahibi engel olmaz, anlatıcı “Biliyorum” der.

Kısaca — Ara cümle düzenli uykunun haftalar süren yararını açıklar, bu yüzden dördüncü cümleden sonra gelir. “Düzenli uyuyanlarda ise hatırlama, yalnızca ertesi gün değil haftalar sonra yapılan testlerde de yüksek çıkar” cümlesi yararın kapsamını genişletir. Eklenecek “Bu yarar, yalnızca toplam uyku süresine değil uykunun kesintisiz ve düzenli olmasına da bağlıdır” cümlesindeki “Bu yarar” tam olarak bu genişlemiş hatırlamaya bağlanır ve “düzenli” sözcüğünü yeniden alır. Sonraki “toplam süreden çok uykunun bölünmeden alınması” yargısı da bu ara cümlenin “süre değil kesintisizlik” karşıtlığını aynen sürdürür; bu zincir yalnızca bu yerde kurulur. “I” yanıtı girişteki katkıyı böler. “II” yanıtı yavaş dalga ayrıntısını düzenli kavramıyla karıştırır. “III” yanıtı uykusuzluktaki düşüşten sonra gelen yararı zamansız kılar. “V” yanıtı sonuç cümlesinden sonra açıklama ekler.

Kısaca — Işık anlatısı doz bilgisiyle sürer, asıl neden yargısı yeni paragrafı açar. Belirleyici sözler ‘Ekrana yakından ve uzun süre bakmak, etkisini artırıyor’ ile ‘asıl etken, yalnızca ışığın rengi değil, olmasıdır’ dizisidir: Dördüncü cümledeki doz artışı üçüncü cümledeki gece etkisini sürdürür, beşinci cümledeki ‘yalnızca değil’ kaydı ise konuyu ışıktan süre ve içeriğe çevirir. İkinci cümleyi başlangıç saymak ilk cümledeki uyarıyı gündüz bilgisinden koparır. Üçüncü cümleyi başlangıç saymak gündüz-gece karşıtlığını yeni konu sanır ancak iki cümle aynı ışık etkisinin iki zamanıdır. Dördüncü cümleyi başlangıç saymak doz bilgisini nedenden ayırır. Son cümledeki ‘bu yüzden’ açık sonuçtur, giriş olamaz.

Kısaca — Virgülün görevini yüklemin kişisi belirler, nesne içindeki sıfat-fiilin kişisi belirlemez. “bulduğun kitabı okumuşsun” yüklemi ikinci kişi olduğu için “Elif,” burada seslenmedir ve hitaptan sonra virgül konur; “bulduğun kitabı okumuş”, “anlattığın konuyu dinlemiş”, “izlediğin filmi beğenmiş”, “gördüğün arkadaşını sormuş” yüklemleri üçüncü kişi olduğu için “Elif,” burada öznedir ve yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtir. Bu yüzden yalnız “okumuşsun” biten cümle farklıdır. “bulduğun kitabı okumuş” cümlesindeki virgül özne bildirir, hitap sanılmamalıdır. “anlattığın konuyu dinlemiş” cümlesindeki içteki ikinci kişi aldatıcıdır, yüklem üçüncü kişidir. “izlediğin filmi beğenmiş” cümlesinde aynı yanılgı vardır. “gördüğün arkadaşını sormuş” cümlesinde virgül yine özneden sonradır.

Kısaca — Doğru sıra genel arşivden oluşuma, ölçmeye, güven koşuluna ve sonuç kaydına ilerler. Üçüncü sırada ölçmeyi anlatan cümle yer alır çünkü “Bu arşivin oluşumunda” sözü “eşsiz bir arşiv sunar” cümlesinden sonra gelir ve “bu kabarcıkları” sözü “küçük kabarcıklar hapseder” cümlesindeki kabarcıklara gönderme yapar; ardından “Ancak bu ölçümlerin güvenilirliği” ölçmeyi koşula bağlar ve “Böylece” ile biten kayıt cümlesi sona kalır. Son kaydı veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü “Böylece” yalnızca sonuçta olur. Girişi veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü genel çerçeve sonda olamaz. Koşulu veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü kendinden önceki ölçmeyi ister. Mekanizmayı veren cümleyi işaretleyen seçenek elenir çünkü ikinci sırada yer alır.

Kısaca — Metin renk değişimini başka önlemlerle birlikte koşullandırır, tek başına yargı metinden çıkmaz. Anahtar ‘önlemlerle birlikte uygulandığında böcek ölümlerini azaltabilir’ koşuluna dayanır; gereksiz aydınlatmayı kısmanın tek başına azaltacağı bu koşulu düşürdüğü için metinden ulaşılamaz. Beyaz ışığın fazlalığı yargısı ‘sarı ışık çevresinde toplanan böcek sayısından belirgin biçimde fazla olduğu görülmüştür’ cümlesinden doğrudan çıkar. Sarı ışığın yok sayılamayacağı yargısı ‘hiç etkilemediği anlamına gelmez’ ve ‘bazı türlerin davranışını değiştirir’ cümleleriyle desteklenir. Renk değiştirmenin birlikte azaltabileceği yargısı dördüncü cümlenin koşullu anlatımının karşılığıdır. Kuşlar üzerindeki etkinin giderilemediği yargısı ‘birlikte uygulansa bile gidermeye yetmez’ hükmünü karşılar.

Kısaca — Parçada dört anlam ilişkisi kurulurken bir sözcük iki ayrı anlamıyla hiç kullanılmaz. Eş anlamlılık “verdikleri yanıtlar” ile “beklediği cevaplarla” aynı tartışmayı anlatmasıyla kurulur; yakın anlamlılık “yalnızca beğenmek yetmez, onu gerçekten sevmek gerekir” cümlesindeki derece farkıyla kurulur; karşıtlık “sabahları açık” ile “öğleden sonraları ise kapalı” aynı salonun durumlarını anlatmasıyla kurulur; genellik özellik “meyvelerden elmaya” aynı bölümde kapsayanla kapsananı vermesiyle kurulur. Buna karşılık “okuma”, “yıl” ve “kitap” metinde hep aynı anlamda tekrarlanır, “yer” yalnız bir kez geçer ve iki anlamıyla kullanılan hiçbir sözcük yoktur. Eş anlamlıları gören yanıt cevap eşleşmesini eler ama soruyu kaçırır. Yakın anlamlıları gören beğenmek sevmek derecesini eler ama yokluğu bulamaz. Karşıt anlamları gören açık kapalı eşleşmesini eler ama kilit eksikliği kaçırır. Genel özel ilişkiyi gören meyve elma kapsamasını eler ama doğru yokluğu ıskalar.

Kısaca — Koruma sorunu ve ölçütler ilk dört cümlede tamamlanır, ziyaretçi beklentisi ve çözüm son iki cümlede başlar. Doğru başlangıç beşinci cümledir çünkü “Müzeyi gezenler, eserlerin bütün ayrıntılarını açıkça görebilecekleri aydınlık bir ortam ister” sözü bakışı eserden insana çevirir ve önceki cümlelere gönderme yapan “bu” ya da “ise” içermez; altıncı cümledeki “bu istek” de ancak bu cümleye dayanır. İkinci cümleden başlatmak olmaz çünkü “Özellikle morötesi ışınlar” birinci cümledeki korunmayı açar. Üçüncü cümleden başlatmak olmaz çünkü “Bu yıpranma” ikinci cümledeki solmanın devamıdır. Dördüncü cümleden başlatmak olmaz çünkü “Bu yüzden” üçüncü cümledeki birikmenin sonucudur. Altıncı cümleden başlatmak olmaz çünkü “bu istek” beşinci cümledeki beklentiye bağlıdır.

Kısaca — Gerçek akrabalık bildiren teyze sözü iyelik ekiyle birlikte küçük yazılır, bu koşul yalnızca üçüncü cümlede çiğnenir. Anahtar ‘Zeynep Teyzem’ yazımına dayanır; buradaki -m eki sözün gerçek akrabalık bildirdiğini gösterir, bu durumda TDK’ye göre doğru biçim ‘Zeynep teyzem’ olur. Birinci cümle doğrudur çünkü ‘Ayşe Hanım’ saygı bildiren bir sözdür ve özel addan sonra büyük yazılır. İkinci cümle doğrudur çünkü ‘teyzem Ayşe’ gerçek akrabalığı küçük harfle gösterir. Dördüncü cümle doğrudur çünkü ‘Sayın Mehmet Bey’ saygı ve unvan sözlerini büyük harfle kurar, ‘teyzemlerin’ küçük kalır. Beşinci cümle doğrudur çünkü ‘Hacı Bekir Efendi’nin’ unvanları büyük harfle yazar ve kesme işareti doğru kullanılır.

Kısaca — Parçanın bütünü park içi serinliğin sokağa taşmasıdır. Gövde “sınırında kalmaz”, “bir ölçüde azaltır” ve “alanın ötesine taşan bir kamu yararı” sözleriyle içten dışa genişler; giriş de bu taşmayı içermelidir. “yalnızca kendi içini değil çevresindeki sokakları da serinleten” cümlesi bu iki halkayı kapsar. Doğayla baş başa kalma cümlesi parklar için doğru olsa da sıcaklığa değinmez. Ağaçların yansıtıp soğutması cümlesi ikinci cümledeki ayrıntıyı yineler, taşmayı kapsamaz. Her zaman daha serin ve daha nemli cümlesi her zaman ile geneller ve metinde geçmeyen nem katar. Hava kirliliğini önleme cümlesi metnin konusu dışındadır.

Kısaca — Parça, tasarrufun teknik donanım ile davranışın ortak sonucu olduğunu savunur. Son cümle belirleyicidir: ‘teknik donanımı kadar ... istikrarlı davranışlarına bağlıdır’ ve ‘tasarrufun kalıcı olması’ ifadesi kalıcılığın tek koşula indirgenemeyeceğini gösterir; ilk cümlelerdeki ‘Kuşkusuz ... azaltır’ yalnızca yardımcı bir kabul, ‘Ne var ki ... bile ... değişebildiği’ ise asıl iddiaya geçiş basamağıdır. Isı kaybını azaltmayı ilk ve temel koşul sayan yorum, bu kabulü ana düşünceye yükseltir. Faturadaki farkı yalıtımın yetersizliğine bağlayan yorum, ‘bile’ sözcüğünü kaçırır. Davranışı daha belirleyici sayıp eğitimi başa koyan yorum, ‘kadar’ sözcüğündeki eşitliği büyütür. Yapısal özellikleri önemsiz sayan yorum, ‘kadar’ ile korunan dengeyi yok sayar.

Kısaca — İkinci cümle tekrarı inkâr etmez, kalıcı yararını iki koşula bağlar. Doğru karşılık “kalıcı yararının büyük ölçüde bağlı olduğunu” sözüne dayanır; metin “aralıklarla yapılmasına” ve “önce hatırlanmaya çalışılmasına” kaydını ekler, tekrarı yararlı saymayı sürdürür. Tümüyle yanlışlayıp hiçbir yarar yok diyen yorum yanlıştır çünkü metin yararı ortadan kaldırmaz, sınırlar. Nedeni açıklayan yorum yanlıştır çünkü öğrencilerin niçin öyle davrandığı değil yararın neye bağlı olduğu anlatılır. Örnek sunan yorum yanlıştır çünkü cümlede örnek değil genel araştırma sonucu vardır. Olumlu sonucu aktaran yorum yanlıştır çünkü “kısa süreli tanıdıklık duygusu” kalıcı yarar değildir.

Kısaca — Verimlilik zincirini bölen cümle yerleşme ve zarar cümlesidir. Anahtar, ikinci cümledeki “taşıdığı sürece” ile üçüncü cümledeki “durdurduğu ölçüde” koşulları ve beşinci cümledeki “Bu dışa bağımlılığı” göndermesidir: üçüncü cümledeki bağımlılık doğrudan beşinci cümlede anıldığı için üçüncü ve beşinci cümleler aynı verimlilik izleğini sürdürür. Dördüncü cümledeki “yapılaşmayı hızlandırdığı için selin olası zararını artırabilmektedir” yargısı ise toprağın mineral yenilenmesi izleğinden ayrılıp yerleşme ve zarar izleğine geçer; alüvyon ve gübreleme sözleriyle örülen akışa uymaz. Birinci cümle tanımsal giriştir, çıkarılamaz. İkinci cümle koşullu yenilenmeyi kurar, çıkarılamaz. Üçüncü cümle bağımlılığı kurar ve beşinci cümleye zemin hazırlar. Beşinci cümle üçüncü cümledeki bağımlılığa çözüm getirdiği için akışı sürdürür.

Kısaca — Parça, aralıklı tekrarın yararını uykunun böldüğü düzene bağlar, sayı çokluğuna değil. Doğru seçenek, “tekrar sıklığından çok tekrarla uyku arasındaki ilişkiyi” vurgulayan son cümleyle ve “uykusuz geçen aralıklar aynı takvimi verimsizleştirir” kaydıyla birebir örtüşür; “esas olarak değil” dengesi metindeki “çok” karşılaştırmasını doğru yansıtır. “Tekrar sayısından bağımsızdır” diyen seçenek, “çok”u “hiç”e çevirir; metin sayıyı önemsiz kılmaz, ikinci sıraya iter. “Tekrarın yerini alarak tek başına” diyen seçenek, birliktelik koşulunu yok sayar; metin yararı ikisinin birlikteliğine bağlar. “Tekrar sayısı arttıkça güçlenir” diyen seçenek, yönü tersine çevirir; metinde artan sayı uykunun etkisini büyütmez. “Gece uykusu alanlar hatırlar” diyen seçenek, metinde geçen doğru bir bulgudur ama genel tezin örneğidir; “Başka bir deyişle” ile başlayan genellemeyi karşılayamaz.