Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk-İslam Devletleri konusu, İslamiyet’e geçiş sürecini ve Karahanlılar, Gazneliler ile Büyük Selçukluların yönetim, dil ve kültür özelliklerini kapsar.
Öğrencinin Türk devlet geleneği ile İslam kültürünün etkilerini ayırt etmesi, devletler arasındaki benzerlik ve farklılıkları yorumlaması beklenir. TYT’de bu konu genellikle kısa bir tarihsel açıklamadan çıkarılabilecek yargıyı belirleme biçiminde sorulur. Türkçe ve Farsçanın kullanımı, divanın işlevleri veya hükümdarların bilim ve sanatı desteklemesi sorulara temel olabilir.
Seçeneklerde kültürel etkileşim, yönetim anlayışı ve toplumsal yapı hakkında yorumlar bulunabilir; metnin desteklemediği genellemelere yönelmek sık yapılan bir hatadır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Karahanlı Devleti’nde resmî yazışmalarda ve edebî eserlerde Türkçenin kullanılması teşvik edilmiş, Kutadgu Bilig gibi eserler Türkçe kaleme alınmıştır. Aynı dönemde İran kültür çevresinin etkisinde kalan Gazneli Devleti’nde ise saray çevresinde Farsça ön planda tutulmuş, önemli tarih ve edebiyat eserleri büyük ölçüde Farsça yazılmıştır. Bu iki devlet, XI. yüzyılda önemli kültürel merkezler olarak öne çıkmıştır.
Bu bilgilere dayanarak Karahanlılar ile Gazneliler arasında aşağıdakilerden hangisi bakımından bir farklılıktan söz edilebilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kültür ve edebiyatta öne çıkardıkları dil bakımından
Metin, Karahanlıların Türkçeyi, Gaznelilerin ise Farsçayı kültür ve edebiyatta öne çıkardığını göstermektedir; diğer konularda bir karşılaştırma yapılmamıştır.
2. soruKolay
Gazneli Mahmut döneminde devlet, en parlak zamanını yaşamış; başkent Gazne bir ilim ve kültür merkezi hâline gelmiştir. Sultan Mahmut, sarayında Firdevsi ve Utbî gibi şair ve tarihçileri korumuş, medreseler ve kütüphaneler yaptırmıştır.
Bu durumun Gazneli Mahmut dönemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin kanıtı olduğu söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Saray çevresinde bilim ve sanatın desteklendiğinin
Sarayda bilgin ve sanatçıların korunması, medrese ve kütüphaneler yaptırılması, bilim ve sanata değer veren bir yönetim anlayışının yerleştiğinin kanıtıdır. Ekonomik kazanca öncelik, halifenin politikalarını takip etme, Türkçenin tek dil olması ve halkın tamamının şehirli olması çıkarımları metinden ulaşılamayan yargılardır.
3. soruKolay
Büyük Selçuklu Devleti’nde sultanın yanında Divan-ı Saltanat devlet işlerini yürütmüş; maliye, ordu ve yazışmalar ayrı birimlerce düzenlenmiştir. Sultanın mutlak yetkisi bulunsa da uygulamada vezir ve divan üyeleri kararların hazırlanmasında etkili olmuştur. Öte yandan ülke toprakları şehzadeler arasında paylaşılmış, her şehzade kendi bölgesinde yönetici sayılmıştır.
Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: E — Yönetimin yalnızca dinî hukuka dayalı, sivil bürokrasiden yoksun bir yapıda olduğuna
Parçada divan, maliye, ordu ve vezirlik gibi sivil-idarî kurumlar açıkça yer aldığından yönetimin bürokrasiden yoksun olduğu sonucu çıkarılamaz; diğer yargılar metinden desteklenir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.